KÖK HARFLER: ط ي ب

ANLAM: 

طَابَ: 

1. İyi olarak görülmek. Nefis, leziz, tatlı olmak. 
2. Saf veya tertemiz olmak.

AÇIKLAMA:

طَابَ الشَّيْءُ-يَطِيبُ : Şu şey iyi, hoş, güzel, lezzetli, tatlı, hoş kokulu, saf veya temiz idi ya da o hale geldi. Mastarı طَيْبٌ şeklinde gelir. “İyi, hoş, güzel, lezzetli, tatlı, hoş kokulu, saf veya temiz olan şeye” طَيِّبٌ denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ …: Hoşunuza giden kadınlarla evleniniz (4/3); وَآَتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِيئًا مَرِيئًا : Kadınlara mehirlerini tam verin. Kendi istekleriyle o mehrin bir kısmını size bağışlarlarsa onu gönül huzuruyla yiyebilirsiniz (4/4).

طَيِّبٌ kelimesi temelde “beş duyunun hoş, güzel, lezzetli, tatlı veya hoş kokulu bulduğu şey” demektir.

اَلطَّعَامُ الطَّيِّبُ sözü şeridi dilde “caiz oluşu itibariyle, caiz olan miktarda ve caiz olan yerden alınan, yenen yiyecek” demektir. Zira böyle olduğu zaman ne şimdi ne de gelecekte “vahim, zararlı bir sonucun doğacağı düşünülmeyen, طَيِّبٌ bir yiyecek” olur. Aksi takdirde -her ne kadar şimdi طَيِّبٌ olsa da- gelecekte طَيِّبٌ olmaz. Yüce Allah’ın şu sözünde bu anlamdadır: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ : Ey iman edenler; size rızık olarak verdiğimiz şeylerin temiz olanlarından yiyin (2/172); فَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا : Allah’ın size verdiği rızıklardan helal ve hoş olarak yiyin (16/114); يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ : Ey iman edenler, Allah’ın sizin için helal kıldığı hoş şeyleri haram kılmayın (5/87); يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا : Ey peygamberler, helal ve hoş şeylerden yiyin ve yararlı işler yapın (23/51). 

Şu sözüyle kastedilen de budur: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ : De ki; Allah’ın kulları için yarattığı zineti ve temiz hoş rızıkları kim haram etmiş? (7/32). 

Şu sözüne gelince: الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ : Bugün temiz hoş nimetler size helal edildi (5/5). Yüce Allah’ın burada الطَّيِّبَاتُ kelimesiyle “boğazlanan hayvanları” kastettiği söylenmiştir. 

Şu sözüne gelince: وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ : Allah hoş şeylerden size rızık verdi (40/64). Burada “ganimete” işaret edilmektedir. 

طَيِّبٌ kelimesi insanla ilgili kullanıldığında “cehaletin, fasıklığın pisliğinden ve çirkin amellerden kendini sıyırmış ve kendini ilim, iman ve güzel amelle süsleyip benzemiş kişi” anlamına gelir. Yüce Allah şu sözünde onları kastetmiştir: الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ : Melekler onların canını temizlenmiş olarak alır (16/32). 

Yüce Allah şöyle buyurmuştur: سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ : Selâm sizlere, ne hoşsunuz! Ebedî olarak içinde kalmak üzere haydi girin oraya! (39/73). Yine şöyle buyurmuştur: هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً : Ey Rabbim, bana katından temiz bir soy ihsan eyle (3/38). Şöyle buyurmuştur: لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ : Allah pisi temizden ayırsın (8/37). 

Şu sözüne gelince: وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ : Hoş ameller hoş kişiler içindir (24/26). Burada “tayyip (yani iyi, salih) amellerin tayyip (iyi, salih) olan kişilerden sadır olacağına” dikkat çekilmektedir. Nitekim şöyle rivayet edilmiştir: اَلْمُؤْمِنُ أَطْيَبُ مِنْ عَمَلِهِ وَالْكَافِرُ أَخْبَثُ مِنْ عَمَلِهِ “Mümin bir kimse kendi amelinden daha iyidir; kafir bir kimse ise kendi amelinden daha çirkindir.” 

Şöyle buyurmuştur: وَآَتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ : Yetimlere mallarını verin; temizi murdara değişmeyin (4/2). Yani “kötü amelleri salih amellerle değişmeyin.” Şu sözlerinde bu çerçevededir: كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ : Hoş bir söz; kökü sağlam, dalları göğe doğru olan hoş bir ağaca benzer (14/24); إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ : Güzel sözler O’na yükselir (35/10). Şu sözüne gelince: وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً : Güzel meskenler (9/72). Yani “maddi ve manevi kirlerden temizlenmiş, hoş, güzel meskenler.” 

Şu sözüne gelince: بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ : Güzel bir ülke ve bağışlayıcı bir Rabb (34/15). Yüce Allah’ın burada “cennete ve izzet sahibi Rabbin ahdine, emanına ve himayesine” işaret ettiği söylenmiştir. 

Şu sözüne gelince: وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ : Hoş memleket (7/58). Burada “manevi kirlerden temiz olan yere” işaret edilmektedir. 

Şu sözüne gelince: فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا : Temiz bir toprakla teyemmüm edin (5/6). Yani “içinde herhangi bir pislik bulunmayan bir toprağa…” 

Hoş, güzel bir duruma gelmeyi, güzel kokmayı ve bedeni, maddi kirlerden temizlemeyi ihtiva ettiğinden dolayı “istinca” اِسْتِطَابَة diye adlandırılmıştır. أَطْيَبَانِ yani en hoş, güzel, lezzetli veya tatlı iki şeyin “yemek ve cima” olduğu söylenmiştir. 

طَعَامٌ مَطْيَبَةٌ لِلنَّفْسِ : Nefsin hoş, güzel, lezzetli veya tatlı bulduğu bir yiyecek. 

Ayrıca طَيِّبٌ’a yani iyi, hoş, güzel, lezzetli, tatlı, hoş kokulu, saf veya temiz olana طَابٌ da denir. Ayrıca “Medine’de bulunan bir hurma çeşidine” طَابٌ denir. “Medine” ise طَيْبَةٌ olarak adlandırılmıştır. 

طُوبَى لَهُمْ : Tubâ onların… (13/29). Burada geçen طُوبَى kelimesi 

1. Bir görüşe göre “cennette bulunan bir ağacın adıdır.” 
2. Şöyle denmiştir: Bilakis burada “kişinin hoşlanacağı, hoş, güzel bulacağı -yok oluşu olmayan bâkilik, sona ermeyen izzet ve fakirliği olmayan zenginlik gibi- cennetteki her türlü şeye” işaret edilmektedir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

طَابَ (geniş zaman يَطِيبُ mastar isim طِيبٌ ve طِيبَةُ ve طَابٌ ve طُوبَى ve تَطْيَابٌ): Anlamları: (1) O şey iyi, nefis, leziz, tatlı olarak görülmüştü ya da o hale geldi; (2) o şey saf veya tertemiz idi ya da o hale geldi (zıt anlamlısı: خَبِيثٌ).

طَابَتْ نَفْسُهُ : Bizzat neşeliydi, mutluydu ya da o hale geldi.

طَابَ عَيْشُهُ : Yaşamı hoş ve bereketliydi.

فَعَلْتُ ذٰلِكَ بِطِيبَةِ نَفْسٍ : Onu kendi dileğimle yaptım.

طَابَ عَنِ الشَّىْءِ نَفْسًا : O şeyi gönüllü olarak bıraktı.

طَابَ : O şey helal edildi.

طَابَ لِى كَذَا : Böyle bir şey bana helal edildi.

طَابَتِ الْاَرْضُ : Arazideki otlar bollaştı.

طُوبَى : İyi bir son veya nihai durum veya koşul; iyi, iyi talih; lütuf veya bereket; zahiri yaşam; hoş yaşam (müzekkeri: اَطْيَبُ)

طُوبَى لَكَ ve طُوبَاكَ : Hayra vakıf olasın.

طَيِّبٌ : Anlamları: (1) Hoş; nefis, leziz, tatlı, iştah açıcı, mutlu; (2) saf ve tertemiz (zıt anlamlısı: خَبِيثٌ).

مَاءٌ طَيِّبٌ : Saf veya tatlı su.

طَعَامٌ طَيِّبٌ : Leziz yiyecek.

طَيِّبٌ ve طَيِّبَةٌ helal bir şey, manasına da gelmektedir.