KÖK HARFLER: ط و ق

ANLAM: 

طَاقَ : Bir şeyi yapmaya, tamamlamaya muktedir olmak. Bir şeye dayanmaya, o şeyi güçlükle yapmaya muktedir olmak.

AÇIKLAMA:

طَوْقٌ kelimesi temelde “mesela güvercinin gerdanlığı, halkası (طَوْقُ الْحَمَامَةِ) gibi yaratılıştan olsun ya da altın ve gümüş gerdanlık gibi el sanatı sonucunda elde edilmiş olsun, boyuna takılan şeyi” ifade eder. Anlamı genişletilerek “şöyle bir şeyi sanki ona bir طَوْقٌ yaptım” anlamında طَوَّقْتُهُ كَذَا denir ki bu anlamıyla قَلَّدْتُهُ fiiline benzer. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ : Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır (3/180).

Burada benzetme yapılmıştır. Nitekim bir hadiste şöyle rivayet edilmiştir: يَأْتِي أَحَدَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعٌ أَقْرَعُ لَهُ زَبِيبَتَانِ فَيَتَطَوَّقُ بِهِ فَيَقُولُ أَنَا الزَّكَاةُ الَّتِي مَنَعْتَنِي “Kıyamet günü sizden birinize, iki gözünün üzerinde iki küçük siyah nokta olan başı tüysüz bir yılan gelecek ve onun boynuna dolanıp, ‘Ben işte o alıkoyduğun zekatım’ diyecek.”

طَاقَةٌ kelimesi “insanın zorlukla, sıkıntıyla yapabileceğinin en fazlasının” adıdır. Burada “bir nesneyi kuşatan, çevreleyen gerdanlığa” benzetme yapılmıştır. Bu itibarla Yüce Allah’ın رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ : Ey Rabbimiz, takatimizin yetmediğini bize yükletme (2/286) sözü “bize kendisi için çaba, gayret göstermenin, kendisini talep etmenin zor geleceği şeyleri yükleme” anlamındadır. Yoksa “bize gücümüzün, kudretimizin olmadığı şeyleri yükleme” anlamına gelmez. Çünkü Yüce Allah, bazen insana, kendisine zor gelecek şeyleri de yükler. Nitekim şöyle buyurmuştur: وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ : Omuzlarındaki ağır yükümlülükleri boyunlarındaki zincirleri kaldırır (7/157); وَوَضَعْنَا عَنْكَ وِزْرَكَ : Yükünü üzerinden atmadık mı? (94/2). Yani “terk edilmeleri kişinin aleyhine bir vizr (yük veya günah) olacak zor ibadetleri senden hafifletmedik mi?” Şu sözünde bu çerçevededir: قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ : Bugün bizim Câlût’a ve askerlerine karşı koyacak hiç gücümüz yoktur, dediler (2/249). Ayrıca bazen طَاقَةٌ kelimesinin olumsuzuyla قُدْرَةٌ kelimesinin olumsuzu ifade edilir. Yüce Allah’ın şu sözüne gelince: وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ : Oruca güç yetirenlere bir yoksulu doyuracak kadar fidye vermeleri gerekir (2/184). Ayet zahirde “oruca dayanabilecek kişinin, orucunu bozsun ya da bozmasın fidye vermesinin gerektiğini” ifade eder. Ayrıca ayet وَعَلَى الَّذِينَ يُطَوَّقُونَهُ şeklinde de rivayet edilmiştir. Bu durumda ise “zor, sıkıntılı bir şeyi yüklenmeye, üzerlerine almaya zorlanan kişiler…” anlamına gelir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

طَاقَ (geniş zaman يَطُوقُ mastar isim طَوْقٌ ve طَاقَةٌ)  ve اَطَاق:

اَطَاقَ الشَّىْءَ وَ اَطَاقَ عَلَيْهِ (mastar isim طَاقَةٌ ve اِطَاقَةٌ ) mastar isim yerine kullanılmış isimdir: O şeyi yapmaya, tamamlamaya veya ona dayanmaya muktedirdi, güç yetirebildi ya da o şeyi yapmaya zorlandı.

Takat kelimesi asla Allah (c.c.) için kullanılmaz. Allah’a (c.c.) istinaden kullanılan benzer sözcükler şunlardır: قُوَّةٌ ve قُدْرَة

طَاقَةٌ : Kudret veya güç. 

طَوْقٌ : Bir kişinin güçlükle, sıkıntıyla veya zahmetle en fazla yapabileceği şey.

لَا طَاقَةَ لِى بِهِ : O şeye dayanma veya katlanma gücüne veya kudretine sahip değilim.

طَاقَةٌ : Bir ipin tek bir ipliği, yani bir ipin tek başına gerilime dayanamayacağı zayıf kısmı.

طَوَّقْتُكَ الشَّىْءَ : Sana zor veya sıkıntılı olan şeyi yüklemiştim. 

طَوَّقْتُهُ الشَّىْءَ : O şeyi, onun boyun halkası (طَوْقٌ) gibi kılmak.

طَوْقٌ : Boyun halkası; güç veya kudret.

طَوَّقَ : Doladı, sardı, boynuna geçirdi.