KÖK HARFLER: ص ر ف

ANLAM: 

صَرَفَ : Birisini veya bir şeyi çevirmek, yollamak, ortadan kaldırmak, hedefinden veya yolundan geri döndürmek.

AÇIKLAMA:

صَرْفٌ : Bir nesneyi bir halden başka bir hale döndürmek, çevirmek ya da onu bir başkasıyla değiştirmek. Fiil olarak “onu bir halden başka bir hale döndürdüm, çevirdim ya da onu bir başkasıyla değiştirdim. O da bir halden başka bir hale döndü, çevrildi ya da bir başkasıyla değiştirildi” anlamında صَرَفْتُهُ فَانْصَرَفَ şekillerinde kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ : Sonra Allah, sizleri denemek için onlardan (geri) çevirdi (3/152). Yine şöyle buyurmuştur: وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ : Eğer kendilerinden ilerideki sayılı bir süreye kadar azabı geciktirecek olsak, mutlaka: Onu ne engelliyor? derler. Ama azap onlara geleceği gün, artık kendilerinden çevrilecek değildir (11/8).

Şu sözüne gelince: وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ هَلْ يَرَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ : Aleyhlerinde bir sûre indirilince, Sizi birisi görüyor mu? diye birbirlerine göz ederler, sonra da sıvışır giderler. Allah onların kalplerini (imandan) çevirmiştir (9/127). Bunun onlara bir beddua olması da mümkündür, Yüce Allah’ın onlara yaptığı şeye bir işaret olması da.

Şu sözüne gelince: فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بِمَا تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفًا وَلَا نَصْرًا : Söylediklerinizde sizi yalancı çıkardılar, artık kendinizden azabı çeviremez, yardım da göremezsiniz (25/19) Yani “kendilerinden azabı geri döndürmeye, çevirmeye ya da kendilerini ateşten geri döndürmeye, çevirmeye güçleri, kudretleri yetmez.” Bir görüşe göre ise, “değiştirme noktasında bir işi bir halden başka bir hale döndürmeye, çevirmeye güçleri kudretleri yetmez.” 

Şu sözüne gelince: وَإِذْ صَرَفْنَا إِلَيْكَ نَفَرًا مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآَنَ : Hani cinlerden bir gurubu, Kur’ân’ı dinlemeleri için sana yöneltmiştik (46/29). Yani “onların yüzlerini, yönlerini sana ve seni dinlemeye çevirmiştik.” 

تَصْرِيفٌ kelimesi teksir anlamında kullanılması dışında صَرْفٌ kelimesi gibidir ve daha çok “bir şeyin bir halden başka bir hale ve bir işten, meseleden başka bir işe, meseleye döndürülmesi ile, çevrilmesi ile” ilgili kullanılır. 

تَصْرِيِفُ الّرِيَاحِ : Rüzgarları bir halden başka bir hale döndürmek, çevirmek. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا مَا حَوْلَكُمْ مِنَ الْقُرَى وَصَرَّفْنَا الْآَيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ : Andolsun ki biz, çevrenizdeki kentleri de yok ettik. Belki dönerler diye âyetleri tekrar tekrar açıkladık (46/27); وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآَنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ : Biz onu böylece Arapça bir Kur’ân olarak indirdik ve onda ikazları tekrar tekrar açıkladık (20/113).

“Sözü tezyin etme, süsleme veya kelimeleri birbirinden türetme” anlamındaki تَصْرِيِفُ الْكَلاَمِ kullanımı, “ticaret malı satın almak için dirhemleri sarf etmek, harcamak” anlamındaki تَصْرِيِفُ الدَّرَاهِمِ kullanımı ve تَصْرِيِفُ النَّابِ (azı dişi tasrifi) kullanımı buradan gelir. “Onun köpek dişine” صَرِيِفٌ denir. 

صَرِيِفٌ : Süt. “Köpüğü sakinleştiğinde” böyle denir. Burada sanki “onun köpükten çevrilip uzaklaştırıldığı ya da köpüğün ondan çevrilip uzaklaştırıldığı” söylenmek istenir. 

رَجُلٌ صَيْرَفٌ ve رَجُلٌ صَيْرَفِيٌّ ve رَجُلٌ صَرّافٌ : Para değiştiren adam, sarraf. 

عَنْزٌ صَارِفٌ : Erkeği arzulayan, eş isteme zamanı gelmiş veya kösnüyen dişi keçi. Burada sanki “onun erkeği kendisine doğru döndürdüğü, çevirdiği” söylenmek istenir. 

صِرْفٌ : Halis, saf, katışıksız kırmızı boya. Ayrıca “başkasından veya karışımdan halis, arınık veya uzak her türlü şeye” صِرْفٌ denmiştir. Bununla sanki “ondan, kendisine karışacak şeylerin çevrilip uzaklaştırıldığı” söylenmek istenir.

صَرْفَانٌ : Kurşun. Bununla sanki “onun gümüş derecesine ulaşmakta çevrilip uzaklaştırıldığı” söylenmek istenir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

صَرَفَ (geniş zaman يَصْرِفُ mastar isim صَرْفٌ) 

صَرَفَهُ : Onu çevirdi, yolladı veya ortadan kaldırdı, hedefinden veya yolundan geri döndürdü.

صَرَفَ اللّٰهُ عَنْكَ الْاَذَى : Allah (c.c.) yolunu kötülüklerden uzak tutsun.

صَرَفْتُ الْكَلَامَ : Eklemeler ve değişiklikler yaparak konuşmaya renk katarım.

صَرَفَهُ اِلَى كَذَا : O kişiyi veya şeyi, öyle bir şeye dönüştürdü.

اَلصَّرْفُ : Bir şeyi çevirme, yollama veya ortadan kaldırma, hedefinden veya yolundan geri döndürme; o şeyi oradan başka yöne çevirme veya kovma, o şeyin bir halden veya durumdan başka bir hal veya duruma geçmesi.

صَرْفُ الدَّهْرِ : Zamanda aksilik ve felaketler; hile veya hinlik.

فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفًا : Artık hile hurda yapamayacaksın veya onlara başvuramayacaksın.

صَرْفٌ aynı zamanda “tövbe, iyilik ve değerler hususlarında mükemmellik veya üstünlük” anlamına gelir; gece. 

اَلصَّرْفَانِ gece ve gündüzü işaret eder.

مَصْرُوفٌ : (meful hali) Geri çevrilmiş.

مَصْرِفٌ : Dönülecek veya kaçılacak yer, örn. sığınak.

صَرَّفَ الشَّىْءَ : O şeyi birçok yerde kullandı.

صَرَفَ الْكَلَامَ : Konuşmanın bir bölümünü, bir diğerinden sağladı.

تَصْرِيفُ الرِّيَاحِ rüzgarların bir koşuldan veya durumdan bir başkasına geçmesi ya da bir yön, doğrultu veya yoldan diğerine geçmesi, değişmesi (2:164).

تَصْرِيفُ الْاٰيَاتِ : Kuran ayetlerinin farklı şekillerde tekrarlanarak açıklanması.

صَرْفُ الْقُلُوبِ : Kalplerin hidayetten döndürülmesi, çevirilişi.

تَصْرِيفٌ ayrıca bir kelimenin, başka bir kelimeden türemesi anlamına da gelir.

اِنْصَرَفَ : Kendi yolundan veya onun yolundan döndü, sıvıştı; geri döndürüldü, geri yollandı, uzaklaştırıldı; oradan sürüldü, defedildi ya da bir halden diğerine geçti (durumu değişti).