KÖK HARFLER: ص ف و

ANLAM: 

صَفَا : Saf olmak. Bir şeyin en hayırlı veya seçkin kısmını almak. 

AÇIKLAMA:

صَفَاءٌ kelimesi temelde “bir nesnenin karışımından halis,  temiz, arınık veya uzak olması” demektir. Buradan hareketle “saf, yani balçık, kum vs. türden karışımlardan halis, temiz, arınık veya uzak taşlara” صَفًا denmiştir. 

Yüce Allah şöyle buyurmuştur: إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ : Safâ ile Merve Allah’ın nişanlarındandır (2/158). Buradaki الصَّفَا kelimesi belirli bir yerin adıdır.

اِصْطِفَاءٌ : Bir nesnenin halis, temiz, arınık veya katışıksız bölümünü, kısmını (صَفْوُ الشَّيْءِ) almak. Nitekim  benzer bir şekilde اِخْتِيَارٌ kelimesi “bir nesnenin خَيْرٌ olan bölümünü, kısmını almak” ve اِجْتِبَاءٌ kelimesi de “bir nesnenin جِبَايَةٌ olan bölümünü, kısmını almak” anlamına gelir. Yüce Allah’ın bazı kullarını اِصْطِفَاءٌ etmesi yani onların saf, halis vb. olanlarını alması bazen 

1. “Kulunu başkasında olan karışımlardan, katkılardan sâfi, halis, temiz, arınık (صَافٍ) bir biçimde vücuda getirmesi, yaratması” yoluyla olur ve, 
2. Bazen de her ne kadar ilk zikredilenle bağlantılı olsa da “ihtiyar buyurması, tercih edip seçmesi ve hükmü” ile olur. 

Yüce Allah şöyle buyurmuştur: اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا وَمِنَ النَّاسِ : Allah, meleklerden de elçiler seçer, insanlardan da (22/75). Yine şöyle buyurmuştur: إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آَدَمَ وَنُوحًا وَآَلَ إِبْرَاهِيمَ وَآَلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ : Allah Âdem’i, Nûh’u, İbrahim ailesini ve İmrân ailesini seçerek âlemlere üstün kıldı (3/33); وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ : Melekler demişti ki: Ey Meryem, Allah seni seçti, temizledi ve seni dünya kadınlarına üstün kıldı (3/42); قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَاتِي وَبِكَلَامِي : Allah dedi ki; Ey Musa, mesajlarımla ve konuşmamla sana diğer insanlar üzerinde seçkin bir konum bağışladım (7/144); وَإِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ : Onlar bizim yanımızda seçilmiş en hayırlı kimselerdendir (38/47).

اِصْطَفَيْتُ كَذَا عَلَى كَذَا : Şöyle bir şey karşısında şöyle bir şeyi tercih edip seçtim. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: أَصْطَفَى الْبَنَاتِ عَلَى الْبَنِينَ : Allah, kızları oğullara tercih mi etmiş? (37/153). Yine şöyle buyurmuştur: قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى : De ki; hamd olsun Allah’a, selâm olsun seçkin kıldığı kullarına (27/59); ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا : Sonra biz o kitabı kullarımızdan seçtiklerimize miras bıraktık (35/32).

صَفِيٌّ ve صَفِيَّةٌ : Ganimet bölüşülmeden önce reisin, başkanın ganimetten kendisi için istifâ ettiği, yani tercih edip seçtiği (اِصْطِفَاءٌ) şey. Her iki kelime de bazen “sütü çok olan dişi deve” ve “yemişi çok hurma ağacı” için kullanılır. 

أَصْفَتِ الدَّجَاجَةُ : Tavuk yumurtadan kesildi. Burada sanki “onun yumurtadan halis, temiz, arınık veya uzak hale gelmiş olduğu” söylenmek istenir. Buna benzetilerek “şairin şiir yazması ya da okuması kesildi” anlamında أَصْفَى الشَاعِرُ denmiştir. Arapların “kazı yapan kişi صَفًا’ya yani kendisini kazmaya devam etmekten alıkoyan bir taşa rastladı” anlamında söyledikleri أَصْفَى الْحَافِرُ sözlerinden gelir. Bu kullanım itibariyle أَكْدَى ve أَحْجَرَ kullanımlarına benzer. 

صَفْوَانٌ kelimesi صَفًا kelimesi ile aynı anlamdadır. Tekili صَفْوَانَةٌ şeklinde gelir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا : Böylesinin durumu, üzerinde biraz toprak bulunan kayaya benzer; üzerine bol yağmur yağdığında onu cascavlak bırakır (2/264).

“Güneşin safi, açık olduğu çok soğuk güne” يَوْمٌ صَفْوَانٌ denir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

صَفَا (geniş zaman يَصْفُو mastar isim صَفَاءٌ ve صَفْوٌ ve صُفُوٌّ): O şey saftı ya da o hale geldi.

صَفَا الشَّىْءَ وَ اصْطَفَى الشَّىْءَ : O şeyin en hayırlı veya seçkin kısmını aldı.

اَصْفَى الشَّىْءَ : O şeyin bütününü aldı.

اَصْفَاهُ الشَّىْءَ : O şeyi sırf ona tahsis etti.

اَصْفَاهُ بِكَذَا : Böyle bir şeyi vermek için veya böyle bir şey için onu diğerlerine tercih etti, böyle bir şey vererek özellikle onu onurlandırdı ya da seçip ayırdı.

اِصْطَفَاهُ : O şeyi saf olarak addetti; o kişiyi veya şeyi seçti, ayırdı, seçip ayırdı ya da tercih etti.

اِصْطَفَيْتُ كَذَا عَلَى كَذَا : Böyle bir şeyi, böyle bir şeye tercihen üstün kıldım.

صَفَّاهُ : O şeyi (yani içeceği) temizledi ya da arındırdı; yüzen parçacıkları ve benzerini o şeyden ayırdı.

مُصَفًّى : Süzme; arıtılmış.

اَلْمُصْطَفَى : Seçkin kimseler; seçilen; seçilmiş; tercih edilmiş, seçkin.

اَلصَّفَا : Mekke yakınında küçük bir tepe.

صَفْوَانٌ : Tekil ve çoğul olarak kullanıldığı söylenir. Çoğul olarak kullanıldığında, tekil hali şu şekildedir: صَفْوَانَةٌ ve taşlar, yumuşak, yalçın taşlar manasına gelmektedir. Tekil olarak, “taş” manasına gelmektedir.