KÖK HARFLER: ب د أ
ANLAM:
بَدَأَ : Bir şey ile başlamak, onu ilk yapmak, ona öncelik vermek.
AÇIKLAMA:
“Şunu öne aldım, ona öncelik verdim veya onun önceliğe sahip olmasını ya da ilk olmasını sağladım, onunla başladım” anlamında fiil olarak بَدَأْتُ بِكَذَا ve أَبْدَأْتُ بِهِ ve اِبْتَدَأْتُ şeklinde kullanılır.
بَدْءٌ ve اِبْتِدَاء : Bir nesneyi, herhangi bir şekilde, bir diğerine takdim etmek, onun önüne almak, önceliği ona vermek, diğeri karşısında bir önceliğe sahip olmasını sağlamak, diğerinden önce onunla başlamak.
Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَبَدَأَ خَلْقَ اْلاِنْسَانَ مِنْ طِينٍ Ve insanı yaratmaya çamurdan başladı (32/7); كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ Nasıl yarattığına bakınız (29/20); اَللّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ Allah, yaratmayı ilk başta gerçekleştirendir (10/34); كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ Sizi ilkin yarattığı gibi yine O’na döneceksiniz (7/29).
مَبْدَأُ الشَّيْءِ : Bir nesnenin kendisinden mürekkep olduğu ya da kendisinden oluştuğu şey. Bu açıdan harfler sözün mebdeidir. Ahşap, kapının ve sedirin bir mebdeidir. Hurma çekirdeği hurma ağacının bir mebdeidir. Liderler ya da ileri gelenler sayıldığında ilk olarak kendisiyle başlanan lidere ya da ileri gelene بَدْءٌ denir.
اللهُ هُوَ الْمُبْدِئُ وَالْمُعِيد : “Allah’tır işte o başlatan ve geri döndüren” sözü, başlangıcın ve sonun, nihayetin gerçek sebebi Allah’tır anlamındadır.
“Geldiği yoldan geri döndü” anlamında رَجَعَ عَوْدُهُ عَلَى بَدْئِهِ denir.
فَعَلَ ذلِكَ عَائِدًا وَبَادِئاً وَمُعِيدًا وَمُبْدِئًا : Onu tekrar geri dönerek ve başlayarak, döndürerek ve başlatarak yaptı.
أَبْدَأْتُ مِنْ أَرْضٍ كَذَا : Çıkmaya şöyle bir yerden başladım.
Yüce Allah’ın: بَادِيءَ الرَّأْيِ Sıradan bir insan olduğunu görüyoruz (11/27) âyetinde söz konusu olan, “düşüncenin başlangıcını oluşturan ilk düşüncedir” ki esasında aceleyle oluşturulmuş, ham, olgunlaşmamış bir düşüncedir. Bu kelime hemzesiz olarak بَادِيَ şeklinde de okunmuştur. Bu okuyuşa göre ise “zuhur eden, görünen, üzerinde hiç düşünülmemiş, ilk düşünce” anlamına gelir.
شَيْءٌ بَدِيءٌ : Daha önce bilinmeyen şey. Daha önce imal edilmemiş, işlenmemiş olması yönüyle بَدِيع gibidir.
بُدْأة : Taksimde kendisiyle başlanan pay. Buradan hareketle “büyük et parçasına” عَظِيمَةُ بَدْءٍ denmiştir.
DİĞER BAZI TÜREVLER:
بَدَأَ (geniş zaman يَبْدَأُ mastar isim بَدْءٌ):
بَدَأَ بِهِ veya اِبْتَدَأَ بِهِ : Onunla başladı; onu ilk yaptı; ona öncelik verdi.
بَدَأَ الشَّىْءُ : O (bir şey) ilk defa başladı; meydana geldi veya var oldu.
بَدَأَ الْخَلْقَ : O (Allah (c.c.)) yaradılışı başlattı veya meydana getirdi.
بَدَأَ الشَّىْءَ ve اَبْدَأَهُ ve اِبْتَدَأَ : Zaten var olan bir şeyi örnek alarak değil, o şeyi başlangıçta ilk o meydana getirdi.
بَدَأَ اَوْ اَبْدَأَ اللّٰهُ الْخَلْقَ : Yaradılışı Allah (c.c.) başlattı veya meydana getirdi.
بَدَأَ الْبِئْرَ : Kuyuyu ilk defa o kazdı.