KÖK HARFLER: ش ك ل

ANLAM: 

شَكَلَ : Hayvanın ön kol ve bacağının birbirine bağlamak. Ayırıcı noktalarla kitabı veya yazıyı noktalamak.

AÇIKLAMA:

“Uygun, muvafık, münasip, mutabık, benzer veya mütecanis olmak” anlamındaki مُشَاكَلَةٌ kelimesi “biçim ve suretle” ilgili, نِدٌّ kelimesi “cinsle” ilgili ve شَبَهٌ kelimesi ise “nitelikle” ilgili kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَآَخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ : Ona benzer daha başkaları da vardır (38/58). Yani “biçim ve aynı fiilin gerçekleştirilmesi itibariyle onun benzeri olan…”

شِكْلٌ kelimesine gelince bunun دَلٌّ kelimesi ile aynı anlamda olduğu ifade edilmiştir. Hakikatte ise “yolları, davranış ve hareket tarzları itibariyle birbirlerine benzeyen iki kişi arasındaki ünsiyet, yakınlık” anlamına gelir. Buradan hareketle النَّاسُ أَشْكَالٌ وَأُلاَّفٌ denmiştir. 

مُشَاكَلَةٌ kelimesinin aslı “hayvanı bağlamak veya bukağılamak” anlamındaki شَكْلٌ kelimesinden gelir. “Bineği شِكَالٌ ile bukağıladım veya ayağını bir iple bağladım” anlamında شَكَلْتُ الدَّابَّةَ denir.

شِكَالٌ : Bineği bukağılamada veya bağlamada kullanılan şey, köstek, peyvend, veya bukağı. Buradan müstear olarak شَكَلْتُ الْكِتَابَ denmiştir. Bu bakımdan senin قَيَّدْتُ الْكِتَابَ demene benzer. 

“Bineğin (atın) arka ayaklarından birinde ve ön ayaklarından birinde bulunan تَحْجِيلٌ denen beyazlık شِكَالٌ biçiminde olduğunda” دَابَّةٌ بِهَا شِكَالٌ denir. Yüce Allah’ın şu sözüne gelince: قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ : De ki; herkes kendi şâkilesine göre hareket eder (17/84). Yani “kendisini bukağılamış veya bağlamış olan seciyesine göre…” Zira ez-Zerîa ila Mekârimiş-Şeria’da da açıkladığım üzere, seciyenin insan üzerindeki gücü, hakimiyeti kahirdir, zorlayıcıdır veya boyun eğdiricidir. Nitekim Allah Rasulü (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ “Herkese yaratıldığı şey kolay kılınmıştır.” 

أَشْكَلَةٌ : İnsanı bukağılayan veya bağlayan ihtiyaç. 

“Bir işin, meselenin karışık, belirsiz veya şüpheli olması anlamında الإِشْكَالُ فِي اْلأَمْرِ kullanımı tıpkı شَبَهٌ kökünden gelen اِشْتِبَاهٌ kullanımı gibi bir istiaredir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

شَكَلَ (geniş zaman يَشْكَلُ mastar isim شَكْلٌ):

شَكَلَ الدَّابَّةَ : Hayvanı شِكَالٌ ile bağladı, yani bir devenin ön kol ve bacağının birbirine bağlandığı bir ip.

شَكَلَ الْكِتَابَ : Ayırıcı noktalarla kitabı veya yazıyı noktaladı (noktaları konulmamış olan harflerin noktalarını koydu).

شَكْلٌ : Benzerlik, benzeme; model, desen, şekil veya biçim; hedef, niyet veya amaç; birine uygun, münasip veya layık olan bir şey, müphem veya karmaşık bir iş (çoğulu: اَشْكَالٌ); bir benzeri (şu sözcükle eşanlamlı: مِثْلٌ).

شَاكِلَةٌ şu sözcükle eşanlamlıdır: شَكْلٌ ve şu manaya da gelmektedir: Bir kimsenin sınırlandığı belirli bir yol; hilkat (bir شِكَالٌ ile olduğu gibi) ; gideceği yön; taraf, hedef; niyet; hareket veya davranışın amacı, istikameti, biçimi veya tarzı.