KÖK HARFLER: ص ن ع

ANLAM: 

صَنَعَ : Bir şeyi yapmak, imal etmek, üretmek, kurmak. Bir şeyi maharetle veya iyi bir biçimde yapmak. 

AÇIKLAMA:

صُنْعٌ : Bir fiili (فِعْلٌ) güzel, uygun ya da mükemmel bir şekilde yapmak.

her صُنْعٌ bir fiildir (فِعْلٌ), fakat her fiil bir صُنْعٌ değildir. فِعْلٌ kelimesi hayvanlara ve cansızlara nispet edilerek kullanılırken, صُنْعٌ kelimesi ise bunlara nispet edilerek kullanılmaz. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ : Bu, her şeyi sapasağlam yapan Allah’ın sanatıdır (27/88); وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ : Nûh gemiyi yapıyordu (11/38) Yine şöyle buyurmuştur: وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا : Bizim gözlerimiz önünde ve vahyimiz uyarınca gemiyi yap (11/37); الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا : Dünya hayatında, çalışmaları boşa gitmiştir, oysa onlar güzel iş yaptıklarını sanıyorlardı (18/104); وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ : Ona, sizi savaşta korumak için zırh yapma sanatını öğrettik (21/80); وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ : Temelli kalacağınızı umarak muazzam yapılar mı ediniyorsunuz? (26/129); لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ : Yaptıkları şey ne kadar kötüdür (5/63); وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا : Dünyada yaptıkları boşa gitmiştir (11/16); وَأَلْقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا إِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍ : Sağ elindekini at da onların yaptıklarını yutsun, yaptıkları sadece sihirbaz düzenidir (20/69); وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ : Allah yaptıklarınızı bilir (29/45).

“İşi güzel, uygun ya da mükemmel bir şekilde yapma” anlamı taşıdığından dolayı “işi güzel, uygun ya da mükemmel bir şekilde yapan usta, mahir erkeğe” صَنَعٌ ve “işi güzel, uygun ya da mükemmel bir şekilde yapan usta, mahir kadına” da صَنَاعٌ denir.

صَنِيعَةٌ : Kişinin bir başkasına yaptığı hayırlı iş.

فَرَسٌ صَنِيعٌ : İyi bakılmış at.

“Yüksek mekanlar” مَصَانِع  kelimesi ile ifade edilmiştir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ : Temelli kalacağınızı umarak muazzam yapılar mı ediniyorsunuz? (26/129).

مُصَانَعَةٌ kelimesi kinayeli olarak “rüşvet verme” anlamında kullanılmıştır 

اِصْطِنَاعٌ : Bir nesneyi ıslah etmede alışılmış ya da normal sınırları, haddi aşma.

Yüce Allah’ın şu sözleri ise: وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي : Seni kendim için yetiştirdim (20/41); وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي : Gözümün önünde yetiştirilmen için (20/39) hikmet ehli kişilerden birinin söylediği şu sözünün işaret ettiğine benzer bir noktaya işaret etmektedir: إِنَّ اللهَ تَعَالَى إِذَا أَحَبَّ عَبْدًا تَفَقَّدَهُ كَمَا يَتَفَقَّدُ الصَّدِيقُ صَدِيقَهُ (Yüce Allah bir kulu severse bir dostun dostunu yokladığı gibi, onu yoklar.) (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

صَنَعَ (geniş zaman يَصْنَعُ mastar isim صُنْعٌ ve صَنْعٌ):

صَنَعَ الشَّىْءَ : O şeyi kıldı, yaptı, imal etti, üretti ya da kurdu (eşanlamlısı
 عَلِمَهُ ); o şeyi maharetle veya iyi bir biçimde yaptı.

 اَلصُّنْعُ şu manaya gelmektedir: اِجَادَةُ الْفِعْلِ yani bir şeyi iyi yapma. Her صُنْعٌ bir فِعْلٌ iken her فِعْلٌ bir صُنْعٌ değildir.

صَنَعَ عَلَى فُلَانٍ : Falanca birinin namına bir söz yükledi.

صَنَعَ : Çalıştı ya da yaptı; bir sanat, bir zanaat veya bir imalat yaptı, tatbik etti.

صَنَعَ اِلَيْهِ مَعْرُوفًا : Ona bir iyilik yaptı.

صَنَعَ بِهِ صَنِيعًا قَبِيحًا : Ona bir kötülük yaptı (فَعَلَهُ ).

صَنَعَ جَارِيَتَهُ : Genç kızını yetiştirdi, büyüttü.

صُنْعٌ : İş; sanat; faaliyet.

صُنْعٌ geçim, manasına da gelmektedir.

صَنْعَةٌ : İş veya sanat, bir sanat, bir zanaat, bir el işi veya bir ticaret; bir insanın her tür meşguliyeti; bir işçinin sanat eseri veya yapıtı.

مَصْنَعَةٌ ( ve مَصْنَعٌ ) : Yağmur suyunu toplamak için bir tür depo veya hazne.

مَصْنَعَةٌ bir şölen, manasına da gelmektedir.

كُنَّا فِى مَصْنَعَةِ فُلَانٍ : Falanca biri tarafından şölene davet edildik.

مَصَانِعُ (tekil hali مَصْنَعَةٌ) : Saraylar, kaleler, köşkler; kasabalar veya köyler.

 هُوَ مِنْ اَهْلِ الْمَصَانِعِ : O, kasaba veya köy ve ekilebilir toprak halkındandır.

اِصْطَنَعَهُ : Onu iyi bir biçimde yetiştirdi ve eğitti, terbiye etti, eğitime tabi tuttu.

اِصْطَنَعَهُ لِنَفْسِهِ : Onu kendisi için seçti.

اِصْطِنَاعٌ : İmam Ragıp’a göre, bir şeyi iyi, sağlam, doğru veya uygun bir hale koymada olağan sınırların aşılmasını ifade etmektedir.

اِصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِى : Seni kendime seçtim; yani uygun bir biçimde tamamlanması için sana gereksinim duyduğum özel bir amaç veya görev için seni yetiştirdim ya da seçtim (20:41).

اِصْطَنَعَ شَيْئًا : Onun için bir şey yapılmasını buyurdu.

اِصْطَنَعَهُ o şeyi teklif etti, manasına da gelmektedir.

اِصْطَنَعَ فُلَانٌ : Falanca biri arkadaşlarını davet etmek veya Allah (c.c.) yolunda vermek için bir şölen, ziyafet veya yemek yaptı ya da hazırladı.

اِصْطَنَعَ خَاتَمًا : Onun için bir mühür yüzüğü yapılmasını buyurdu.

اِصْطَنَعَ عِنْدَهُ صَنِيعَةً : Ona bir iyilik yaptı.

صَنْعَاءُ : Yemen’de bir kasaba.

هُوَ صَنِيعَتِى : Onu güzel bir amaç için büyüttüm ve yetiştirdim ve seçtim.