KÖK HARFLER: ص ف ر

ANLAM: 

صَفَرَ : (Kuş) belirli bir ses çıkarmak.

AÇIKLAMA:

صُفْرَةٌ : Siyahla beyaz arasındaki renklerden biri; sarı. Siyaha (سَوَادٌ) daha yakındır. Bundan dolayı bununla bazen “siyah” ifade edilir. El-Hasan Yüce Allah’ın: بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا : Rengi parlak, sarı bir inektir (2/69) sözü ile ilgili buradaki صَفْرَاءُ kelimesinin “siyah” anlamında olduğunu söylemiştir. Bazıları ise siyahla ilgili فَاقِعٌ kelimesinin değil, bilakis sadece حَالِكٌ kelimesinin kullanılabileceğini söylemiştir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّ : Sonra kurur, sen de onu sapsarı görürsün (39/21). Şu sözüne gelince: كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ صُفْرٌ : Sanki o kıvılcımlar, sarı halatlardır (77/33).

1. Bir görüşe göre buradaki صُفْرٌ kelimesi أَصْفَرُ kelimesinin çoğuludur. 
2. Bir görüşe göre ise, bilakis Yüce Allah bununla “ocaklardan çıkarılan صُفْرٌ madenini” kastetmiştir. 

Bu renkten hareketle “bakıra” صُفْرٌ denmiş ve “buhma  otunun kurusuna” da صُفَارٌ denmiştir. 

Kimi zaman, “işitilen şeylerin bir yansıması olarak dudakla çalınan ıslık sesine صَفِيرٌ denir. Buradan hareketle “kabın içi boşaldı ve içinin boş olmasından dolayı kendisinden صَفِيرٌ (ıslık sesi) duyuldu” anlamında صَفِرَ اْلإِنَاءُ denmiştir. Bu temel anlamdan sonra “içi boş olan her türlü kapla ve başka şeylerle” ilgili yaygın bir kullanım kazanmıştır. “Karnın ve damarların boş olup içinde yiyecek bulunmaması” صَفَرٌ olarak adlandırılmıştır. Karaciğerden mideye doğru uzanan bu damarlar bir yiyecek bulamadıklarında midenin eczasını, yani çeşitli kısımlarını emdiklerinden dolayı, Araplardan bazı cahil kişiler bunun karındaki bir yılan olduğuna, kaburga kemiklerine yapışık kıkırdak dokuyu ısırdığına inanmışlar, Hatta Allah Rasulü (s.a.v.) bunu reddedip “Karında onların var olduğuna inandıkları gibi bir yılan yoktur” anlamında لاَ صَفَرَ buyurmuştur. 

Safer ayının صَفَرٌ olarak adlandırılmasının nedeni, “bu ayda onların (Arapların) evlerinde erzak bulunmayıp, evlerin boş olmasıdır”.

صَفَرِيٌّ : Bu vakitte doğan koyun ve keçi yavrusu. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

صَفَرَ (geniş zaman يَصْفِرُ mastar isim صَفِيرٌ): O (kuş) belirli bir ses çıkardı.

صَفَّرَهُ : O şeyi sarı yaptı ya da sarıya boyadı.

اِصْفَرَّ : O şey sarı hale geldi, sarardı.

اَصْفَرُ : Sarı veya altın rengi. (صَفْرَاءُ : dişil hali).

اَلصَّفْرَاءُ altın, manasına da gelmektedir.

صَفْرَاءُ aynı zamanda bir tür tersliktir.

اَصْفَرُ aynı zamanda kara; kara bir deve; aralarından bazı sarı tüyler çıkan, üstü kara deve; ya da sarı bir kuyruğu ve yelesi olan bir at (çoğulu: صُفْرٌ).

مُصَفَّرٌ : Sararmış veya sarıya dönmüş.