KÖK HARFLER: ض ي ف

ANLAM: 

ضَافَ : (Güneş) batmaya meyletmek ya da yaklaşmak. Misafir olarak birisinin meskenine inmek ya da bir misafir olarak ondan ağırlama veya misafirperverlik istemek veya beklemek. 

AÇIKLAMA:

ضَيْفٌ kelimesi temelde “meyletmek, eğilmek” anlamına gelir. Şöyle kullanılır:

ضِفْتُ إِلَى كَذَا : Şöyle bir şeye meyil ettim, eğildim.

أَضَفْتُ كَذَا إِلَى كَذَا : Şöyle bir şeyi şöyle bir şeye meylettirdim, eğdim.

ضَافَتِ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ ve تَضَيَّفَتِ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ : Güneş batışa meyletti veya yaklaştı.

ضَافَ السَّهْمُ عَنِ الْهَدَفِ ve تَضَيَّفَ السَّهْمُ عَنِ الْهَدَفِ : Ok hedeften saptı.

ضَيْفٌ : Senin yanında konaklamak için sana doğru meyil eden kişi, misafir.

ضِيَافَةٌ kelimesi “misafiri ağırlama, misafire ikramda bulunma, ziyafet verme” anlamında yaygın bir kullanım kazanmıştır. ضَيْفٌ kelimesinin aslı mastardır. Bundan dolayı, Arapların sözlerinin genelinde tekil ve çoğul kullanımı eşit duruma gelmiştir. bazen أَضْيَافٌ ve ضُيُوفٌ ve ضِيفَانٌ şeklinde çoğul olarak da kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَنَبِّئْهُمْ عَنْ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ : Onlara İbrahim’in konukları hakkında da bilgi ver (15/51); فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي : Allah’tan korkun da beni konuklarım önünde rezil etmeyin (11/78); قَالَ إِنَّ هَؤُلَاءِ ضَيْفِي فَلَا تَفْضَحُونِ : Dedi ki: Bunlar benim konuklarımdır, onlara karşı beni mahcup etmeyin (15/68).

اِسْتَضَفْتُ فُلاَنًا فَأَضَافَنِي : Filan kimseden bana koruma, himaye ya da barınak vermesini talep ettim, istedim o da beni korudu, himaye etti ya da bana barınak verdi.

ضِفْتُهُ : Bir konuk, misafir (ضَيْفٌ) olarak onun evine konakladım ya da ona konuk oldum. Mastarı ضَيْفٌ şeklinde, ism-i faili ضَائِفٌ ve ضَيْفٌ şekillerinde gelir. 

إِضَافَةٌ kelimesi gramercilerin dilinde “öncesine başka bir ismin eklendiği mecrur isimle” ilgili kullanılır. Bazılarının dilinde ise, “kendisinin sabit olması halinde başka bir şeyin sabit olduğu her şeyle ilgili kullanılır. Mesela baba, oğul, kardeş ve dost gibi. Zira bunlardan her birinin varlığı diğerinin varlığını gerektirir. Bundan dolayı bunlara اَلْأَسْمَاءُ الْمُتَضَايِفَةُ (karşılıklı izafete sahip bağlılaşık isimler) denir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

ضَافَ (geniş zaman يَضِيفُ mastar isim ضَيْفٌ):

ضَافَتِ الشَّمْسُ : Güneş batmaya meyletti ya da yaklaştı.

ضَافَتِ الْمَرْأَةُ : Kadın adet gördü.

ضَافَ الرَّجُلُ : O kimse korktu.

ضَافَهُ (mastar isim ضِيَافَةٌ ve ضَيْفٌ ) : Bir misafir olarak onun meskenine indi ya da bir misafir olarak ondan ağırlama, misafirperverlik istedi veya bekledi.

ضَافَهُ الْهَمُّ : Keder üzerine indi, kedere tutuldu.

ضَيَّفَهُ : Onu misafiri etti; onu, peşinde olan kişiden korudu; onu korkudan uzak kıldı.

ضَيْفٌ : Bir misafir veya misafirler (tekil ve çoğul hali).