KÖK HARFLER: ط ه ر

ANLAM: 

طَهَرَ : Temiz olmak. Kir veya pislikten âri olmak. Tertemiz olmak.

AÇIKLAMA:

طَهُرَتِ الْمَرْأَةُ : Kadının hayız kanı kesildi. Kadın gusledip, yıkanıp kendini hayızın pisliğinden vs. temizledi, arındırdı. Mastarı طُهْرٌ ve طَهَارَةٌ şekillerinde gelir Fethalı olarak طَهَرَتْ şeklindeki kullanım kıyasa daha yakındır Zira bu “Kadın hayız gördü” anlamına gelen طَمَثَتْ fiilinin zıddıdır. Ayrıca bunun ism-i faili tıpkı قَائِمَةٌ ve قَائِمٌ kelimelerinde olduğu gibi طَاهِرَةٌ ve طَاهِرٌ şekillerinde gelir. 

طَهَارَةٌ yani temizlik iki türdür. Bedenin temizlenmesi ve nefsin temizlenmesi. Ayetlerin geneli bu iki anlama yorulmuştur. 

طَهَّرْتُهُ : Onu temizledim, arındırdım. 

طَهُرَ ve طَهَرَ : Kirden ya da pislikten uzak veya lekesiz idi ya da o hale geldi. 

تَطَهَّرَ ve اِطَّهَّرَ : Temizlendi, arındırıldı veya kendini temizledi, arındırdı. Yıkandı. 

طَاهِرٌ : Temiz, kirden ya da pislikten uzak, lekesiz. 

مُتَطَهِّرٌ : Temizlenmiş, arındırılmış veya kendini temizleyen, arındıran. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا : Eğer cünüpseniz temizlenin (5/6). Yani “temizlenmek için su ya da onun yerine geçecek bir şey kullanın.”

Yine şöyle buyurmuştur: وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ : Sana kadınların ay hâlini sorarlar. De ki, o, bir rahatsızlıktır. Bu sebeple ay hâlinde olan kadınlardan uzak durun. Temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendiklerinde, Allah’ın emrettiği yerden onlara gidin (2/222). Her iki lafızla da Yüce Allah, “onlarla cimanın ancak kadınının hayız kanının kesilmesinden sonra (طَهَارَةٌ) ve gusül abdesti alıp, yıkanıp kendini temizledikten (تَطْهِيرٌ) sonra caiz olduğuna” işaret etmiştir. “Gusül denen temizliği yapıncaya kadar” anlamına gelen حَتَّىَ يَطَّهَّرْنَ okuyuşu da bu görüşü teyit etmektedir. 

Şöyle buyurmuştur: وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ : Allah temizlenenleri sever (2/222). Yani “günahı terk edenleri ve salâha çalışanları…” 

Şöyle buyurmuştur: فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا : Onda temizlenmeyi seven adamlar vardır (9/108); أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ : Onları kentinizden çıkarın, çünkü onlar, temizlenen insanlarmış (7/82). 

Şu sözüne gelince: وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ : Allah temizlenenleri sever (9/108). Yüce Allah burada “nefsin temizlenmesini, arındırılmasını” kastetmektedir. Şu sözüne gelince: وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا : Seni o inkâr edenlerden arındıracağım (3/55). Yani “seni onların cümlesinden, yekûnundan veya içinden çıkaracağım ve seni onların fiilini işlemekten nezih, uzak kılacağım.” Şu sözlerinde de şu çerçevededir: إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا : Ey ehli beyt! Allah sizden kiri gidermek ve sizi tertemiz yapmak istiyor (33/33); وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ : Melekler şöyle demişlerdi: Ey Meryem, Şüphesiz Allah seni seçti, arındırdı ve seni âlemin kadınlarına üstün kıldı (3/42); ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ : Bu, sizin hakkınızda daha hayırlı ve daha temizdir (2/232); ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ : Bu sizin kalpleriniz için ve onların kalpleri için daha temizdir (33/53).

لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ : Ona temizlenenlerden başkası dokunamaz (56/79) sözünün “onun bilgisi hakikatlerine ancak nefsini temizlemiş ve fesadın kirinden, pisliğinden kendini paklamış olan kişiler ulaşabilir” anlamında olduğu söylenmiştir. 

Şu sözüne gelince: إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ : Onlar temizlenen insanlarmış (7/82).

Lut kavmi bu sözlerini, Lut (a.s.) onlara يَا قَوْمِ هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ : Ey kavmim! İşte şunlar kızlarımdır (onlarla evlenin); sizin için onlar daha temizdir (11/78) dediği için, alay yollu olarak söylemişlerdir. Şu sözüne gelince: لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ : Orada (cennette) onlar için tertemiz eşler vardır (4/57-2/25). Yani “dünyanın kirinden ve pisliğinden temizlenmiş eşler vardır.” Yüce Allah’ın عُرُبًا أَتْرَابًا : Yaşıt sevgililer (56/37) sözü delil gösterilerek bunun “kötü huylardan temizlenmiş” anlamında olduğu söylenmiştir.

Yüce Allah şu sözünde Kur’an’ı vasfetmiştir: مَرْفُوعَةٍ مُطَهَّرَةٍ : Yüksek tutulan tertemiz sahifelerde (80/14). Şu sözüne gelince: وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ : Elbiseni temizle (74/4). Bunun “nefsini ayıplardan, kusurlardan uzaklaştır” anlamında olduğu söylenmiştir. 

Şu sözüne gelince: وَطَهِّرْ بَيْتِيَ : Evimi temiz tut (22/26); وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ : İbrahim ve İsmail’e de; Evi’mi tavaf edenler, itikâfa çekilenler ve rükû ve secde edenler için temizleyin, diye emir vermiştik (2/125). Burada Kabe’nin putlarının pisliğinden temizlenmesine yönelik bir teşvik bulunmaktadır. Bir görüşe göre ise burada Yüce Allah’ın هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَانًا مَعَ إِيمَانِهِمْ : İnananların, imanlarını kat kat artırmaları için, kalplerine güven indiren O’dur (48/4) sözünde zikredilen sekinetlerin kalbe girmesi için kalbin temizlenmesine yönelik bir teşvik bulunmaktadır. 

طَهُورٌ kelimesi, 

1. Sibeveyhi’nin naklettiği تَطَهَّرْتُ طَهُورًا ve تَوَضَّأْتُ وَضُوءًا sözlerinde olduğu gibi bazen mastar olur. فَعُولٌ vezninde bir mastardır. وَقَدْتُ وَقُودًا kullanımı buna benzer. 
2. Bazen “kendisiyle iftar edilen şeyin adı” olan فَطُور kelimesi gibi, mastar değil de isim olur. Bu bakımdan وَجُورٌ (boğaza dökülen ilaç) ve سَعُوطٌ (buruna çekilen ilaç) ve ذَرُورٌ (göz otu/toz) kelimelerine benzer. 
3. Bazen de رَسُول kelimesi gibi bir sıfat olur. Yüce Allah’ın şu sözünde bu çerçevededir: وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا : Rableri onlara tertemiz bir içecek içirmiştir (76/21). Yüce Allah burada onun, وَيُسْقَى مِنْ مَاءٍ صَدِيدٍ : Orada irinli sudan içirilecektir (14/16) sözünde zikrettiğinin zıddı bir durumda olacağına dikkatleri çekmek için böyle buyurmuştur. 

Şu sözüne gelince: وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا : Gökten tertemiz bir su indirdik (25/48). 

1. Şafii’nin (r.a.) öğrencileri طَهُورٌ kelimesinin مُطَهِّرٌ (temizleyen) anlamında olduğunu söylemiştir. Bu görüş lafız yönünden doğru değildir. Çünkü فَعُولٌ vezni أَفْعَلَ ve فََعَّلَ bablarından hareketle oluşturulmaz. Bilakis yalnızca فَعُلَ babından hareketle oluşturulur. 
2. Şöyle denmiştir: Bu kelime anlam itibariyle temizlenmeyi gerektirir. Çünkü طَاهِرٌ kelimesi iki şekilde kullanılır:

1. Bir kısmında temizlik anlamı başkasına geçişli değildir. Mesela elbisenin temiz olması gibi. Çünkü elbise temizdir ama kendisiyle temizlik yapılan bir şey değildir. 
2. Diğer kısmında ise, başkasına geçişli olur ve kendisi vasıtasıyla başkası da temiz hale getirilir. Yüce Allah bu anlama dikkatleri çekmek için burada suyu طَهُورًا olarak vasfetmiştir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

طَهَرَ ve طَهُرَ (geniş zaman يَطْهُرُ mastar isim طُهُورٌ ve طُهْرٌ ve طَهَارَةٌ): O şey temizdi, kir veya pislikten ari idi ya da o hale geldi.

طَهُرَتْ مِنَ الَحَيْضِ اَوْ طَهَرَتْ : Adet akıntısından temizlendi ya da o kesildi.

طَهَرَهُ (geniş zaman يَطْهَرُ ) : O şeyin uzak olmasına sebep oldu.

تَطَهَّرَ ve اِطَّهَرَ : Temizlenmiş veya arınmış hale geldi, temizlendi veya arındı; yıkandı.

تَطَهَّرَتْ وَ اِطَّهَرَتْ : Yıkayarak kirlilikten, adet akıntısından temizlendi ya da arındı (aynı zamanda şu şekilde طَهَرَتْ ve طَهُرَتْ).

تَطَهَّرَ kendini temiz olmayan şeylerden, pisliklerden, alçak veya bayağı alışkanlıklardan uzaklaştırdı; günahtan veya hayırlı olmayandan uzak durdu, manasına da gelmektedir.

تَطَهَّرَ مِنَ الْاِثْمِ : Kendini günahtan uzak tuttu. 

طَهَّرَهُ (mastar isim تَطْهِيرٌ ) : O kişiyi veya şeyi temizledi ya da arındırdı.

طَهَّرَهُ بِالْمَاءِ : O kişiyi veya şeyi suyla yıkadı.

وَ ثِيَابَكَ فَطَهِّرْ : Ve kıyafetlerini kirden temizle, yerde sürünürken onların kirlenmesini önlemek için kıyafetlerini toparla, kalbini veya nefsini arındır, işini doğru yap.

طَهُورٌ : Tertemiz, tertemiz hale getirme; temizleme; birinin sayesinde temizlendiği veya arındığı (su gibi) bir şey (aynı zamanda şu şekilde طُهُورٌ). Şu sözcükle eşanlamlı: طَاهِرٌ 

اَلتَّوْبَةُ طَهُورٌ لِلْمُذْنِبِ : Pişmanlık, günahkârın arınmasının bir yoludur. ( طَهُورٌ ve طُهْرٌ ve طَهَارَةٌ şu sözcükten türeyen eşanlamlı ve mastar sözcüklerdir: طَهَرَ).

اَطْهَرُ : Daha temiz ve en temiz.

اَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ : Tertemiz eşler (2:25).