KÖK HARFLER: ش ك و

ANLAM: 

شَكَا : Şikayet etmek. Keder veya üzüntüsünü göstermek, ifşa etmek.

AÇIKLAMA:

شَكْوٌ ve شِكَايَةٌ ve شَكَاةٌ ve شَكْوَى : Üzüntüyü, kederi izhar etmek, açığa vurmak. Fiil olarak “Üzüntümü, kederimi izhar ettim, açığa vurdum” anlamında شَكَوْتُ ve اشْتَكَيْتُ şekillerinde kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ : Ben üzüntü ve tasamı yalnız Allah’a şikâyet ederim (12/86). Yine şöyle buyurmuştur: قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ : Allah, kocası hakkında seninle tartışan ve Allah’a şikâyette bulunan kadının sözünü işitmiştir (58/1).

أَشْكَاهُ : Ona bir شَكْوَى verdi. Bu itibarla temelde “ona bir مَرَضٌ verdi” anlamına gelen أَمْرَضَهُ fiiline benzer. Ayrıca أَشْكَاهُ fiili “onun شِكَايَةٌ’sini izale etti, ortadan kaldırdı” anlamında da kullanılır. Şöyle rivayet edilmiştir: شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَرَّ الرَّمْضَاءِ فِي جِبَاهِنَا وَأَكُفِّنَا فَلَمْ يُشْكِنَا “Allah Rasulüne (s.a.v.) secdeye gittiğimizde yerin, kumun sıcaklığının alınlarımızı ve avuçlarımızı yaktığını şikayet ettik, fakat şikayetimizi izale edip ortadan kaldırmadı veya şikayetimizi dinlemedi.”

شَكْوٌ kelimesi temelde “شَكْوَةٌ’yi yani içine su konan küçük tulumu açmak ve içindekini izhar etmek, göstermek” anlamına gelir. Dolayısıyla kelime temel anlamı itibariyle bir istiare gibidir. Bu bakımdan Arapların “ona kalbimin içindekileri izhar ettim, açığa vurdum veya gösterdim” anlamında söyledikleri بَثَثْتُ لَهُ مَا فِي وِعَائِي (Ona kabımın içindekileri izhar ettim, gösterdim) ve نَفَضْتُ مَا فِي جِرَابِي (Azık dağarcığımda, azıklığımda bulunanları silktim, silkeledim) sözlerine benzer.

مِشْكَاةٌ : Duvarda, karşı tarafa geçişi olmayan delik veya oyuk. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ : O’nun nuru, içinde lamba bulunan bir kandile benzer (24/35). Buradaki مِشْكَاةٌ kelimesi “kalbi” ifade eden bir meseldir. مِصْبَاحٌ kelimesi ise “Yüce Allah’ın kalbin içindeki nurunu” ifade eden bir meseldir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

شَكَا (geniş zaman يَشْكُو mastar isim شَكْوٌ ve شِكَايَةٌ):

شَكَا اِلَيْهِ زَيْدًا اَوْ اِشْتَكَى : Zeyd’in kendisine karşı olan kötü davranışını ona arz etti, şikayet etti.

اَلشِّكَايَةُ : İmam Ragıp’a göre, keder veya üzüntünün gösterilmesi veya ifşa edilmesidir; sözcüğün temel anlamı اَلشَّكْوُ : su veya süt için derinin küçük açılma hali ve içerisinde olanın gösterilmesi.

شَكْوَةٌ  su veya sütün içerisine konulduğu küçük bir kap, manasındadır.

شَكَا عَنْهُ الطَّبِيبَ : Hastalığını doktora açıkladı.

شَكَا اَمْرَهُ اِلَى اللّٰهِ : Durumunu Allah’a (c.c.) açık etti, ifşa etti ya da şikayet etti.

شَكَا مَرَضَهُ : Hastalığından şikayet etti.

شَكَا bir deveye istinaden de kullanılmakta ve “boynunu uzattı, ve çok fazla inledi, ya da seyahatten yorulmuş biçimde ağlamaklı bir ses ile uzun uzadıya ses çıkardı” manasına gelmektedir.

مِشْكَاةٌ : Bir duvardaki genişlemeyen bir delik; bir kandil koymak için bir duvardaki bir oyuk; üzerine kandil koyulan direk veya benzeri; sayesinde kandilin asıldığı demirden şeyler (Mücahit).