KÖK HARFLER: ف و ت

ANLAM: 

فَاتَ : Bir şeyi yapma veya yerine getirme zamanı, o şey yapılmadan veya yerine getirilmeden geçmek, akıp gitmek ya da elden gitmek.

AÇIKLAMA:

فَوْتٌ : Bir şeyin, bir daha erişilmesi mümkün olmayacak şekilde insandan uzak olması ya da uzaklaşması. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَإِنْ فَاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ …: Eğer eşleriniz(e sarfettiğiniz mehirler)den herhangi bir şey kâfirlere giderse (60/11). Yine şöyle buyurmuştur: لِكَيْ لَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ : Elinizden çıkana karşı üzüntü duymayasınız diye (57/23). 

Şu sözüne gelince: وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلَا فَوْتَ : Onları korktukları zaman bir görsen; artık kaçacakları hiçbir yer yok (34/51). Yani “O korktukları şeyden uzaklaşıp kaçamazlar da.” Şöyle denir: 

هُوَ مِنِّي فَوْتَ الرُّمْحِ : Bu ifade “O, mızrağın erişemeyeceği bir yerde” anlamındadır. 

جَعَلَ اللهُ رِزْقَهُ فَوْتَ فَمِهِ : Bu ifade ise “Allah (c.c.) onun rızkını öyle bir yere yerleştirsin ki gözü onu görsün ama ağzı ona ulaşamasın” anlamındadır. 

اِفْتِياَتٌ kelimesi ise فَوْتٌ kelimesinin اِفْتِعَال babındaki kullanımıdır ve “bir insanın, ilgili konuda emrine uyulması gereken bir kimsenin emrine uymayıp başka bir şey yapması” anlamına gelir. 

تَفَاوُتٌ kelimesi ise, “niteliklerde farklılık” demektir. Bu kullanımda sanki “iki şeyden birinin niteliğinin diğerininkini” ya da “her birinin niteliğinin karşılıklı olarak diğerininkini bir daha birbirine yaklaşmayacakları şekilde uzaklaştırdığı” söylenmek istenir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: مَا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ : Rahmân’ın yaratmasında bir tefavüt/düzensizlik bulamazsın (67/3). Yani “Onda yedi gökte hikmetin muktezası dışına çıkan hiçbir şey yoktur.” (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

فَاتَ (geniş zaman يَفُوتُ mastar isim فَوْتٌ ve فَوَاتٌ):

فَاتَ الْاَمْرُ : Elden çıktı, kaçtı. Esasen şu anlama gelmektedir: فَاتَ وَقْتُ فِعْلِهِ : Bir şeyi yapma veya yerine getirme zamanı, o şey yapılmadan veya yerine getirilmeden geçti, akıp gitti ya da elden gitti.

فَاتَهُ الشَّىْءُ : O şeyi yapma zamanı, o onu yapmadan geçti, o şeyi elde edemedi ya da yapamadı.

فَاتَهُ فُلَانٌ فِى كَذَا : Falanca biri ondan önce geldi ya da böyle bir şeyde ona karşı önceliği vardı.

فَاتَ الشَّىْءَ : O şeyi geçti, o şeyin ötesine gitti.

فَوْتٌ : Göçüp gitmek; kaçmak; ulaşamamak; önce gelmek; geride bırakmak.

فَوْتُ يَدِهِ : Elinin ulaşamayacağı yerde.

اَسْمَعُ صَوْتًا وَ اَرَى فَوْتًا : Bir ses duyuyorum fakat eylem göremiyorum. 

تَفَاوُتٌ : Uyumsuzluk veya ahenksizlik, hata, kusur, özür, eksiklik.

تَفَاوَتَا فِى الْفَضْلِ : Fazilet bakımından farklılardı.

مَوْتُ الْفَوَاتِ : Ani ölüm.

مَاتَ مَوْتَ الْفَوَاتِ : Ani bir ölümle öldü.