KÖK HARFLER: ع ر و

ANLAM: 

عَرَا: 

1. İhsanını bekleyerek birisine gelmek; böyle birine rastlamak. 
2. (Bir iş) başına gelmek; onu uğraştırmak; onu sıkıntıya sokmak.

AÇIKLAMA:

Ragıp el-İsfahanî, Müfredât kitabında (ع ر و) ile (ع ر ي) köklerini bir arada ele almıştır. Bu iki kök zaten muhtemelen aynı kökten türemiştir, zamanla birbirinden ayrılmış olan varyantlardır. Aynı temel anlam etrafında döner: “Çıplak olmak, soyunmak, örtüsüz kalmak.” 

(ع ر و) kökünden gelen عُرْوَةٌ kelimesi ile (ع ر ي) kökünden gelen عُرْيَانٌ kelimesi arasındaki anlamsal bağı şöyle açıklayabiliriz:

عُرْوَةٌ : Kulp, tutunacak şey, tutunulan şey, bağ kurulan şey.

عُرْيَانٌ : Çıplak, yani tutunacak, örtünecek şeyi olmayan. Üzerinde koruyucu, örtü vb. yok.

Yani biri: “bağın yokluğu”, diğeri: “bağın kendisi”. Çok eski bir “bağ / tutunma / örtü” fikrinden iki farklı anlam dalı çıkmış gibi görünmektedir.

Müfredât’ta (ع ر ي) kökü altında (ع ر و) kökü ile ilgili kelimelerin açıklaması:

عَرَاءٌ : İçinde örtü, perde olacak hiçbir şeyin bulunmadığı yer. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: فَنَبَذْنَاهُ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ سَقِيمٌ : Hasta bir hâlde onu açık bir yere attık (37/145).

Kasırlı olarak عَرَا kelimesi “yöre, semt, çevre veya yan (نَاحِيَةٌ)” anlamına gelir. 

عَرَاهُ ve اِعْتَرَاهُ : Onun عَرَا’sına yani yöresine, semtine veya yanına yöneldi veya gitti. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: إِنْ نَقُولُ إِلَّا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آَلِهَتِنَا بِسُوءٍ : İlahlarımızdan biri (zarar vermek üzere) sana yönelmiş demekten başka sözümüz yok! (11/54).

عُرْوَةٌ : Bir şeye عَرَا’sından yani yanından asılı, bağlı olan nesne, kulp.

Yüce Allah şöyle buyurmuştur: لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا : Dinde zorlama yoktur. Artık doğrulukla eğrilik birbirinden ayrılmıştır. O hâlde kim tâğutu reddedip Allah’a inanırsa, kopmayan sağlam kulpa yapışmıştır (2/256). Temsil, benzetme yollu böyle denmiştir.

Yine عُرْوَةٌ “yiyecek noktasında, ilkbahar mevsimi gelinceye kadar develerin kendisine bağlı kaldığı bir ağaçtır”. Bu ağaca عُرْوَةٌ de عُلْقَة de denir.

عَرِيٌّ ve عَرِيَّةٌ : Birinin ya da bir şeyin yöresine, semtine, çevresine veya yanına yönelen (يَعْرُو) soğuk rüzgar. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

عَرَا (geniş zaman يَعْرُو mastar isim عَرْوٌ):

عَرَا فُلَانًا : İhsanını bekleyerek falanca birine geldi ya da ona rastladı.

عَرَاهُ الْاَمْرُ : O iş başına geldi; onu uğraştırdı; onu sıkıntıya soktu.

اِعْتَرَاهُ الْاَمْرُ (şu sözcükle eşanlamlı: عَرَاهُ ) : O iş ona rastladı, isabet etti, onun başına geldi ya da onu sıkıntıya soktu.

عَرِىَ : Korkudan titremiş haldeydi ya da o hale geldi.

عُرْوَةٌ : Sayesinde başka bir şeyin sıkı veya sağlam hale getirildiği ve bel bağlanan bir şey; kulp, bir maşrapanın kulpu; insanların hayvanlarını otlattığı bir şehrin çevresi; bir kimsenin sayelerinde yarar sağladığı bir grup insan.

عُرْوَةٌ malın en güzel ve muntazam kısmı, manasına da gelmektedir.

اَلْعُرْوَةُ aslanın bir adıdır.

عُرْوَةُ الصَّعَالِيكِ : Yoksulların veya muhtaçların desteklenmesi. Yaprakları kışın dökülmeyen birbirine girmiş ağaçlar, manasına da gelmektedir.