KÖK HARFLER: ع ر ي

ANLAM: 

عَرِىَ : Çıplak olmak, çıplak kalmak. (Meçhul kullanım:) Örtüsüz, çıplak, ıssız veya kıyafetsiz olmak. Vücut etsiz, cılız olmak. (Bir kişi veya şey) hatadan, kusurdan, lekeden, vb.den âri olmak. 

AÇIKLAMA:

Ragıp el-İsfahanî, Müfredât kitabında (ع ر و) ile (ع ر ي) köklerini bir arada ele almıştır. Bu iki kök zaten muhtemelen aynı kökten türemiştir, zamanla birbirinden ayrılmış olan varyantlardır. Aynı temel anlam etrafında döner: “Çıplak olmak, soyunmak, örtüsüz kalmak.” 

(ع ر و) kökünden gelen عُرْوَةٌ kelimesi ile (ع ر ي) kökünden gelen عُرْيَانٌ kelimesi arasındaki anlamsal bağı şöyle açıklayabiliriz:

عُرْوَةٌ : Kulp, tutunacak şey, tutunulan şey, bağ kurulan şey.

عُرْيَانٌ : Çıplak, yani tutunacak, örtünecek şeyi olmayan. Üzerinde koruyucu, örtü vb. yok.

Yani biri: “bağın yokluğu”, diğeri: “bağın kendisi”. Çok eski bir “bağ / tutunma / örtü” fikrinden iki farklı anlam dalı çıkmış gibi görünmektedir.

Müfredât’ta (ع ر ي) kökü altında yine (ع ر ي) kökü ile ilgili kelimelerin açıklaması:

Fiil olarak “elbisesinden soyunup çıplak hale geldi” anlamında عَرِيَ مِنْ ثَوْبِهِ-يَعْرَى şeklinde kullanılır. “Çıplak olan kimseye” عَارٍ ve عُرْيَانٌ denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيهَا وَلَا تَعْرَى : Cennette acıkmayacaksın, çıplak kalmayacaksın (20/118).

هُوَ عِرْوٌ مِنَ الذَّنْبِ : O, günahtan soyunuktur. 

أَخَذَهُ عُرَوَاءُ : Onu, çıplaklıktan kaynaklanan bir titreme aldı. 

مَعَارِي اْلإِنْسَانِ : İnsanın el, yüz ve ayak gibi, çıplak kalabilen organları. 

فُلاَنٌ حَسَنُ الْمَعْرَى : Filan kişi elbiseleri soyulduğunda, çıplakken güzel ya da güzel elli, yüzlü veya ayaklı. فُلاَنٌ حَسَنُ الْمُجَرَّدِ demeye benzer. 

اَلنَّخْلَةُ الْعَرِيَّةُ : Satıştan çıkarılan ve istisna edilen hurma ağacı.

1. Şöyle denmiştir: Bu, “sahibinin, muhtaç birine ayırdığı ve meyvesini ona verdiği hurma ağacıdır.” İhtiyaç durumunda, kuru hurma karşılığında satın alınmasına ruhsat verilmiştir. 
2. Bir görüşe göre ise bu, “kişinin, bir başkasına ait çok miktardaki hurma ağacının arasında bulunan hurma ağacı.” Çok olanın sahibi ondan sıkıntı çektiğinden dolayı onun, bu hurma ağacının yaş meyvesini, kuru hurma karşılığında satın almasına ruhsat verilmiştir. 

عَرِيَّةٌ kelimesinin çoğulu عَرَايَا şeklinde gelir. “Allah Rasulü (s.a.v.) عَرَايَا’nın satılmasına ruhsat vermiştir.” (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

عَرِىَ (geniş zaman يَعْرَى mastar isim عُرْيَةٌ ve عُرْىٌ):

عُرِىَ مِنْ ثِيَابِهِ : Örtüsüz, çıplak, ıssız veya kıyafetsizdi ya da o hale geldi.

عُرِىَ الْبَدَنُ مِنَ اللَّحْمِ : Vücut etsizdi veya o hale geldi, cılızdı.

عُرِىَ مِنَ الْعَيْبِ : O kişi veya şey hatadan, kusurdan, lekeden, vb.den ari idi ya da o hale geldi.

لَا يَعْرَى مِنَ الْمَوْتِ اَحَدٌ : Kimse ölümden müstesna değildir.

عَرَاءٌ : Issızlığın çıplaklığı; ıssız bir yer; saklayan veya gizleyen hiçbir şeyin olmadığı geniş veya engin bir yer; geniş bir yerin müsait kısmı.