KÖK HARFLER: ص ف ف

ANLAM: 

صَفَّ : İnsanları (ya da bir grup insanı ve bir askeri birliği) bir saf, dizi veya sıra halinde dizmek, düzenlemek ya da yerleştirmek. (Kuş) gökyüzünde kanatlarını açmak ve onları hareket ettirmemek.

AÇIKLAMA:

صَفٌّ : Bir nesneyi düz bir hat üzerine yerleştirmek. Mesela insanlar, ağaçlar vs. gibi. Ebu Ubeyde’nin söylediğine göre bazen صَافٌّ (yani düz bir hat üzerine yerleşmiş olan) anlamında da kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ : Allah, kendi yolunda kenetlenmiş binalar gibi saf bağlayarak çarpışanları sever (61/4).

فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا : Tuzaklarınızı bir araya getirin, sonra da sırayla gelin (20/64). Buradaki صَفًّا kelimesinin mastar olması da veya “düz bir hat üzere yerleşmiş kimseler olarak صَافِينَ” anlamında olması da muhtemeldir. Şöyle buyurmuştur: وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ : Şüphesiz biz sıra sıra duranlarız (37/165). Şu sözüne gelince: وَالصَّافَّاتِ صَفًّا : Saflar hâlinde dizilenlere andolsun (37/1). Bununla “melekleri” kastetmektedir. Şöyle buyurmuştur: وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا : Melekler saf saf dizili durumda oldukları hâlde Rabbin geldiği zaman (89/Fecr 22); أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ : Göklerde ve yerde bulunanlarla dizi dizi kuşların Allah’ı tesbih ettiklerini görmez misin? (24/41). Şu sözüne gelince: فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ : (Onlar boğazlanmak üzere) saf hâlinde dururken (onları kestiğiniz zaman) üzerlerine Allah’ın adını anın (22/36). Burada صَوَافٌّ kelimesi مُصْطَفَّةٌ olarak, yani “boğazlanacağı yerde saf halinde dizilmiş olarak” anlamındadır. 

صَفَفْتُ كَذَا : Şöyle bir şeyi bir صَفٌّ (saf, sıra ya da hat) üzerine koydum, yerleştirdim. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: مُتَّكِئِينَ عَلَى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ : Sıra sıra dizilmiş koltuklara yaslanırlar (52/20).

صَفَفْتُ اللَّحْمَ : Eti boylamasına kesip saflar halinde, sıra sıra kuruması için güneşe bıraktım.

صَفِيفٌ : Boylamasına kesilip saflar halinde, sıra sıra kuruması için güneşe bırakılmış olan et.  

صَفْصَفٌ : Düz arazi parçası. Burada sanki onun “tek bir saf üzere” olduğu söylenmek istenir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: فَيَذَرُهَا قَاعًا صَفْصَفًا : Yerlerini dümdüz bomboş bir hâlde bırakacak (20/106). Biçim olarak buna benzetilerek binalarla ilgili صُفَّةٌ kelimesi kullanılmış ve “eyerin iki kaş aralığına” da صُفَّةُ السَّرْجِ denmiştir.

صَفُوفٌ : Sütünün bolluğundan dolayı tek bir sağımda sütüyle iki ya da daha fazla süt kabını saflar halinde dizen (تَصُفُّ) dişi deve. Ve sütü sağılırken arka iki ayağını düz bir şekilde yan yana yerleştiren (تَصُفُّ) dişi deve.

صَفْصَافٌ : Söğüt ağacı. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

صَفَّ (geniş zaman يَصُفُّ mastar isim صَفٌّ) 

صَفَّ الْقَوْمَ : O insanları (ya da bir grup insanı ve bir askeri birliği) bir saf, dizi veya sıra halinde dizdi, düzenledi ya da yerleştirdi.

صَفَّ الطَّائِرُ : Kuş gökyüzünde kanatlarını açtı ve onları hareket ettirmedi.

صَفَّ اللَّحْمَ : Hayvan etini geniş dilimler halinde kesti.

صَافُّوهُمْ فِى الْقِتَالِ : Onlarla saflar halinde dövüştüler.

صَفٌّ : Bir saf, dizi veya sıra; bir dizi, saf veya sıra halinde duran bir grup insan (çoğul hali صُفُوفٌ); bir üs; saf saf insan; bir muharebe düzeni; bir ibadet yeri veya Ramazan Bayramı münasebetiyle bir ibadet yeri.

صَافٌّ : Çoğul halleri şu şekildedir: صَوَافُّ ve صَافَّات : Bacaklarını düzgün bir sıraya koyan ya da bir sırada duran develer; kesilmek için bir sıraya koyulmuş develer.

صَافَّةٌ : Bir kuşa istinaden kullanıldığında, kanatlarını açması ve uçuşu sırasında onları hareket ettirmemesi veya çırpmaması, manasına gelmektedir (çoğul hali صَافَّاتٌ )

صَافَّاتٍ sıra sıra duran kişiler, melekler veya varlıklar, manasına da gelmektedir.

مَصْفُوفَةٌ : Sıra sıra yerleştirilmiş.