KÖK HARFLER: غ ي ب

ANLAM: 

غَابَ : Gaip olmak. Birisinden uzak veya ırak olmak. Gizli veya saklı olmak. Menzilde olmamak. Zihinsel algının uzanabileceği yerin ötesinde olmak. Yolculuk etmek ve çok uzağa gitmek. (Güneş) batmak. Bir şeyin içerisinde gizlenmek, saklanmak. 

AÇIKLAMA:

غَيْبٌ : “Güneş veya başka bir şey gözden gizli, saklı hale geldi, gözden gizlendi, saklandı” anlamına gelen غَابَ fiilinin mastarıdır. Fiil olarak “Şöyle bir şey gözümden gizli, saklı hale geldi, gözümden gizlendi, saklandı” anlamında غَابَ عَنِّي كَذَا şeklinde kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ : Yoksa kayıplara mı karıştı? (27/20). Ayrıca, “algıya ve insanın bilgisine gizli, saklı kalanlarla ilgili” غَائِبٌ şeklinde kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ : Gökte ve yerde gizli hiçbir şey yoktur ki apaçık bir kitapta olmasın (27/75).

Herhangi bir şeye, insanlar nazarı dikkat alınarak غَيْبٌ ve غَائِبٌ denir, yoksa Yüce Allah dikkate alınarak değil. Zira nasıl ki O’ndan göklerde ve yerde zerre miktarı bir şey kaçmazsa, aynı şekilde hiçbir şey de O’nun için bir gayb yani gizli, saklı değildir. 

Yüce Allah’ın şu sözüne gelince: عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ : Allah, gaip olanı da müşahede olanı da bilendir (6/73). Yani “sizden gizli saklı kalanı ve sizin şahit olduklarınızı…” 

Yüce Allah’ın يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ : Gayba inanırlar (2/3) sözünde geçen غَيْبٌ kelimesi “beş duyunun alanına girmeyen ve akıllara sahip olduğu bedâhetin de kendisi ile ilgili zorunlu bir çıkarımda bulunamayacağı, ancak peygamberlerin verdikleri haberlerle bilinebilecek ve reddetmesi halinde, o insana mülhid adının verileceği şey” demektir. Burada geçen غَيْبٌ kelimesinin “Kur’an” anlamında olduğunu söyleyenlere ve “kader” anlamında olduğunu söyleyenlere gelince, bu görüşler, kelimenin lafzının anlam olarak delalet ettiği noktalardan bazılarına işaret etmektedir. 

Bazıları şöyle demiştir: Ayet şu anlama gelir: “Onlar, sizin yanınızdan kaybolup, ayrılıp gittiklerinde de iman ederler. Onlar, kendileri hakkında, وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آَمَنُوا قَالُوا آَمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ : Mü’minlere rastlayınca; inandık, derler. Şeytanları ile başbaşa kalınca da; biz sizinle beraberiz, onlarla sadece alay etmekteyiz, derler (2/14) demiş olan münafıklar gibi değillerdir.” Yüce Allah’ın şu sözünde de bu çerçevededir: إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ : Sen ancak görmeden Rablerinden korkanları ve namazı kılanları uyarabilirsin (35/18). Yüce Allah şöyle buyurmuştur: مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ : Görmediği hâlde Rahmân’dan korkan (50/33); وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ : Göklere ve yere ilişkin bilinmezlerin bilgisi Allah’a aittir (16/77); أَطَّلَعَ الْغَيْبَ : O, görülmeyeni mi biliyor? (19/78); فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا : Allah gizli bilgisini kimseye göstermez (72/26); قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ : De ki; göklerde ve yerde, Allah’tan başka kimse gaybı bilmez (27/65); ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ : Bunlar sana vahiy yolu ile bildirdiğimiz gayb âlemine ilişkin haberlerdir (3/44); وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ : Allah sizi, gaybın bilgisine erdirecek değildir (3/179); إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ : Hiç şüphesiz sen gaybleri bilensin (5/109); قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَّامُ الْغُيُوبِ : De ki; kuşkusuz, Rabbim gerçeği ortaya koyar. O, gaybleri çok iyi bilendir (34/48).

أَغَابَتِ الْمَرْأَةُ : Kadının kocası kayboldu. Yüce Allah’ın kadınları vasfettiği şu sözüne gelince: حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ : Allah’ın kendilerini koruması sayesinde gaybı korurlar (4/34). Yani “kocasının yokluğunda (غَيْبَةٌ) kocasının hoşlanmayacağı bir şey yapmazlar.” 

غِيبَةٌ : Bir insanın, zikredilmesine ihtiyaç olmadığı halde, bir başkasının sahip olduğu bir ayıbı zikretmesi. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا : Kiminiz kiminizin gıybetini yapmasın (49/12). 

غَيَابَةٌ : Alçak ya da basık yer. “Bük adı verilen ve genelde aslan yatağı olan sıkı ormana غَابَةٌ denmesi de buradan gelir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ : Onu kuyunun dibine atın (12/10). 

Şöyle denir: هُمْ يَشْهَدُونَ أَحْيَانًا، وَيَتَغَايَبُونَ أَحْيَانًا (Filanın çocukları bazen hazır bulunuyorlar, bazen de kayboluyorlar). 

Yüce Allah’ın şu sözüne gelince: وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ : Uzak bir yerden gaybe atıyorlar (34/53). Yani “gaybı gözleriyle ve basiretleri ile idrak edemedikleri bir yerden…” (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

غَابَ (geniş zaman يَغِيبُ mastar isim غَيْبَةٌ ve غَيْبٌ ve غَيَابٌ/غِيَابٌ ve غُيُوبٌ ve غُيُوبَةٌ ve غَيُوبَةٌ ve غَيْبُوبَةٌ ve غَيْبَةٌ):

غَابَ عَنْهُ : O kişi veya şey, ondan gaipti, ondan uzak veya ıraktı, ondan gizli veya saklıydı, menzilde değildi, zihinsel algının uzanabileceği yerin ötesindeydi ya da o hale geldi.

غَابَ (mastar isim غَيْبَةٌ ) zihne istinaden kullanıldığında, şu manadadır: O şey gaipti ya da o hale geldi.

غَابَ الرَّجُلُ : O kimse yolculuk etti ve çok uzağa gitti.

غَابَتِ الشَّمْسُ (mastar isim غَيَابٌ ve غَيْبُوبَةٌ ) : Güneş battı.

غَابَ الشَّىْءُ فِى الشَّىْءِ (mastar isim غِيَابَةٌ ve غِيَابٌ ve غِيْبَةٌ ) : O şey, o şeyin içerisinde gizlendi ya da onda saklandı.

اِغْتَابَ : Gıybet etti, arkadan atıp tuttu.

غَيْبٌ : Birinden gaip veya saklı olan her şey; gaip olan, görülemez veya gizli herhangi bir şey; ilahi bir vahiy yoluyla olmaksızın algılanamaz veya zihinsel algının ötesinde olan, keşfedilemez herhangi bir şey; gelecekte olan bir hadise gibi bir sır veya gizem.

عَالِمُ الْغَيْبِ : Gaybı bilen (9:105).

رَجَمَ بِالْغَيْبِ اَوْ قَذَفَ بِالْغَيْبِ : Bir kanıt ve delil olmaksızın tahmini olarak söyledi.

غَيْبٌ : Şüphe veya bir şüphe eden; bir kişinin ötesinde ne olduğunu bilmediği bir yer; zeminde alçak veya basık bir yer (çoğul hali غُيُوبٌ).

سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ وَرَاءِ الْغَيْبِ : Görmediğim bir yerin ötesinden bir ses duydum.

غَيَابَةٌ ve غَيْبَةٌ : Alçak veya basık bir toprak parçası; herhangi bir şeyin örten veya gizleyen kısmı; bir kuyunun dibi; bir kuşlak veya kuşların gizlendiği bir yer; bir kabir.

فِى غَيَابَةِ الْجُبِّ : Derin bir kuyunun dibine (12:10).

غَائِبٌ (ismi fail): Gaip, uzak veya ırak; gizli, saklı; zihinsel algının ötesinde.

اِغْتَابَهُ (ve غَابَهُ ) : Ona dair kötü konuştu ya da yokluğunda böyle yaptı, arkasından konuştu (bu temel anlamıdır); onun ardından eleştiride bulundu; ağzının yanıyla, gözle, başla veya başka bir şekilde işaretler yaparak ona dair kötü bir fikrini ifade etti ya da kastetti.