ش ر ح

KÖK HARFLER: ش ر ح

ANLAM: 

شَرَحَ : Eti boyuna kesmek veya çeşitli parçalara kesip ayırmak. (Soruyu, meseleyi) açıklamak, izah etmek, açmak. Konuşmayı anlamak. Bir şeyi açmak, onu korumak, onu muhafaza etmek. Bir şeyden hoşnut olmak.

AÇIKLAMA:

شَرْحٌ kelimesi temelde “et ve benzeri bir şeyi yaymak, genişletmek veya açmak” anlamına gelir. “Eti bir uzuvdan kestim veya kemiğin üzerinden kestim. Eti uzunlamasına kestim” anlamında شََرَحْتُ اللَّحْمَ ve شَرَّحْتُ اللَّحْمَ şekillerinde kullanılır. “Göğüsü, ilahi bir nurla, Yüce Allah’tan gelen bir sekinetle ve yine O’ndan gelen bir ruhla yayma, genişletme veya açma” anlamındaki شَرْحُ الصَّدْرِ ifadesi buradan gelir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي : Musa: Rabbim! dedi, göğsüme genişlik ver (20/25). Yine şöyle buyurmuştur: أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ : Biz senin göğsünü genişletmedik mi? (94/1); أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلاِسْلاَمِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ : Allah kimin gönlünü İslâm’a açmışsa o, Rabb’inden gelen bir nur üzere olmaz mı? (39/22). 

شَرْحٌ : Müşkil bir sözü genişletmek, açmak ve anlamları içinden gizli kalmış olanları açığa çıkarmak. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

شَرَحَ (geniş zaman يَشْرَحُ mastar isim شَرْحٌ):

شَرَحَ اللَّحْمَ : Eti boyuna veya çeşitli parçalara kesti.

شَرَحَ الْمَسْئَلَةَ : Soruyu açıkladı, izah etti, açtı.

شَرَحَ الْكَلَامَ : Konuşmayı anladı.

شَرَحَ الشَّىْءَ : O şeyi açtı, onu korudu, onu muhafaza etti.

شَرَحَ صَدْرَهُ لِلشَّىْءِ veya شَرَحَ صَدْرَهُ بِالشَّىْءِ : O şeyden hoşnuttu.

شَرَحَ اللّٰهُ صَدْرَهُ : Allah (c.c.) onun göğsünü açtı ya da genişletti ya da büyüttü (iyi olan herhangi bir şeyin hayırlı olarak kabulü için).

KUR’ÂN’DA GEÇEN TÜREVLERİ: 

Aşağıdaki tabloda Kur’ân’da geçen ve bu kökten gelen kelime türevleri, bunların gramatik adlandırılışları, Kur’ân’da kaç kere geçmiş olduğu belirtilmiş ve örnek bir ayet için, sûre/âyet numarası verilmiştir.


 Tür Adet Anlam Örnek
شَرَحَ fiil-I 5 Açtı, genişletti, genişlik verdi, yardı 16/106

Toplam 5

BENZERLİKLER VE FARKLILIKLAR: 

Kök Harflerinin Yer Değişimi

Benzer Manada Kelimeler

Zıt Manada Kelimeler

TÜRKÇEYE GEÇEN KELİMELER: 

Aşağıdaki tabloda bu kökten Türkçeye geçmiş olan kelimeler, bunların Arapça yazılışları, Türkçe anlamları verilmiştir. Bu kelimelerin bazılarına günümüz Türkçesinde pek rastlanmaz. Daha çok Osmanlıca metinlerde görülmektedir.

Şerh شَرْح Açma, yarma, tefsil ve izah etme. Çoğul: Şurûh
Şârih شَارِح Şerh eden.
Meşrûh مَشْرُوح Şerh olunmuş. Anlatılmış. Açıklanmış. İzah olunmuş.
Şerha شَرْحَة Dilim, parça.
Şerîha شَرِيحَة İnce et dilimi.
Şerrâh شَرَّاح Yorum yapan, açıklayan.
Teşrîh تَشْرِيح Bir kitap veya ibareyi anlaşılır şekilde açıklamak, tafsilat vermek.  Çoğul: Teşrîhât
İnşirâh اِنْشِرَاح İç açılması, gönül açılması, ferahlık.

ÂYETLER:

DİKKAT! İncelediğimiz kökten gelen kelimeleri, Kur’an-ı Kerim’deki yerlerinde, yakın çevresindeki kelimelerle ilişkilerini gösterecek şekilde listeliyoruz. Uzun ayetlerin sadece bir bölümünü ele aldık. Bazı ayetlerin sadece bir kısmını gördüğümüz için, ayetler hakkında yanlış bir hüküm verilmemesi gerekir. Tamamını ele aldığımız ayetlerin meallerinin sonuna bir yıldız (*) işareti konmuştur.

شَرَحَ : Fiil-I. 

6:125 فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ
Diyanet Meali: Allah, her kimi doğruya erdirmek isterse, onun göğsünü İslâm’a açar.
16:106 وَلَٰكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ
Diyanet Meali: Böylece göğsünü küfre açanlara Allah’tan gazap iner..
20:25 قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي
Diyanet Meali: Mûsâ, dedi ki: “Rabbim! Gönlüme ferahlık ver.” *
39:22 أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَىٰ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ
Diyanet Meali: Allah’ın, göğsünü İslâm’a açtığı, böylece Rabbinden bir nur üzere bulunan kimse, (kalbi imana kapalı kimse gibi midir?)
94:1 أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ
Diyanet Meali: (Ey Muhammed!) Senin göğsünü açıp genişletmedik mi?  *