KÖK HARFLER: ف ك ك

ANLAM: 

فَكَّ : Bir şeyi diğerinden ayırmak. Örülmüş veya birbirine karışmış herhangi iki şeyi ayırmak, çözmek. Bir şeyin bir parçasını başka bir parçasından ayırmak.

AÇIKLAMA:

فَكٌّ kelimesi, “özellikle ayırma, bölme yoluyla veya bir aralık, boşluk ya da gedik meydana getirmek maksadıyla, bir şeyi açmak” anlamındadır. 

فَكُّ الرَّهْنِ : Rehini açmak: Rehini kurtarma. 

فَكُّ الرَّقَبَةِ : Boynu, köleyi azat etmek. Yüce Allah’ın şu sözüne gelince: فَكُّ رَقَبَةٍ : Bir boynu çözmek (90/13).

1. Bunun “köle azat etme” anlamında olduğu söylenmiştir.
2. Başka bir görüşe göre ise, bilakis bu, “İnsanın güzel bir sözle ve salih amelle kendisini Allah’ın azabından azat etmesi, kurtarması ve bunlarda vereceği faydayla da başkasını azat etmesi, kurtarması” anlamındadır. Bu ikincisi ise ancak birincisinin gerçekleşmesinin ardından gerçekleşebilir. Zira, Mekarimu’ş-Şeria’da da açıkladığım üzere, kendisi doğru yolu bulmamış/hidayet yoluna girmemiş bir kimsenin bir başkasına doğru yolu gösterme/hidayet etme gücü olmaz. 

فَكَكٌ : Zayıflıktan dolayı omuzun eklem yerinden ayrılıp düşmesi. 

فَكَّانِ : İki avurdun iki tarafta karşılaşma, buluşma yeri.

Yüce Allah’ın şu sözüne gelince: لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ : Apaçık delil kendilerine gelinceye kadar ehl-i kitaptan ve müşriklerden inkârcılar ayrılacak değillerdi (98/1). Yani “birbirlerinden ayrı, farklı değillerdi aksine hepsi de dalalet, sapıklık üzereydi.” Ayet bu noktada Yüce Allah’ın şu sözüne benzer: كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً : İnsanlar tek bir ümmet idi (2/213). 

مَا انْفَكَّ يَفْعَلُ كَذَا kalıbı مَا زَالَ يَفْعَلُ كَذَا kalıbına benzer yani eş anlamlıdır. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

فَكَّ (geniş zaman يَفُكُّ mastar isim فَكٌّ):

فَكَّ الشَّىْءَ : Bir şeyi diğerinden ayırdı, örülmüş veya birbirine karışmış herhangi iki şeyi ayırdı, çözdü.

فَكَّ الْعُقْدَةَ وَ الْخَتْمَ : Bağı veya mührü açtı ya da gevşetti.

فَكَّ الْعَظْمَ : Kemiği yerinden çıkarttı.

فَكَّ الرِّهْنَ : Sözü tuttu.

فَكَّ الْاَسِيرَ : Esiri serbest bıraktı ya da azat etti.

اِنْفَكَّ الشَّىْءُ مِنَ الشَّىْءِ : O şey başka bir şeyden ayrıldı.

اِنْفَكَّ عَنْ عَهْدِهِ : Sözünden muaf edildi.

مَا انْفَكَّ يَفْعَلُ كَذَا : Böyle yapmaya devam etti, böyle yapmayı kesmedi.