KÖK HARFLER: ع ط ف

ANLAM: 

عَطَفَ: Eğilmek ya da bükülmek. 

(اِلَي) : Bir kişiye veya şeye doğru meyletmek. 

(عَلَي) : Hoşnut olmadığı şeyle ona karşı geri dönmek. (Dişi deve) küçük yavrusuna karşı merhametli olmak ve ondan süt sağlamak. 

AÇIKLAMA:

عَطْفٌ kelimesi “iki ucundan biri tutulup diğer ucuna doğru bükülmüş, katlanmış olan nesnelerle” ilgili kullanılır. Mesela dalı, yastığı veya ipi bükmek gibi. Buradan hareketle “ikiye katlanıp giyilen رِدَاءٌ türünden elbiseye” عِطَافٌ denmiştir. 

عِطْفَا اْلإِنْسَانِ : İnsanın, başından kalçasına kadar gelen iki yanı. Bu iki bölge insanın, bedeninde yere atmasının ya da bırakmasının mümkün olduğu kısımlardır. 

“Birinden veya bir şeyden yüz çevirdi ve ondan ayrılıp uzaklaştı” anlamında ثَنَى عِطْفَهُ denir. Bu bakımdan “Büyüklendi ve yüz çevirdi” anlamında söylenen وَنَأَى بِجَانِبِهِ (Yan büktü) sözüne ve “kibirden dolayı, bakmayıp boynunu başka bir tarafa çevirdi” anlamına gelen صَعَّرَ خَدَّهُ sözüne ve benzeri sözlere benzer.

عَلَى harfi ceri ile geçişli hale getirildiğinde müstear olarak “meyletme ve şefkat gösterme” anlamlarında kullanılır. Şöyle kullanılır: 

عَطَفَ عَلَيْهِ : Ona meyletti, şefkat gösterdi.

ثَنَاهُ عَاطِفَةُ رَحِمٍ : Akrabalık şefkati onu ona meylettirdi. 

ظَبْيَةٌ عَاطِفَةٌ عَلَى وَلَدِهَا : Yavrusuna ilgi, şefkat gösteren dişi geyik. 

نَاقَةٌ عَطُوفٌ عَلَى بَوِّهَا : Yavrusu ölünce, süt vermeye devam etmesi için ölen yavrusunun ya da ölmüş bir yavrunun içi samanla doldurulup ona meyletmesi, ilgi, şefkat göstermesi sağlanan dişi deve.

عَنْ harfi ceriyle geçişli hale getirildiğinde ise عَطَفَ عَلَيْهِ kullanımının zıddı bir anlam taşır. Mesela “Filan kişiden yüz çevirdim, yönünü ondan başka tarafa çevirdim. Filan kişiye karşı soğuk, şefkatsiz, merhametsiz ya da acımasız idim ya da o hale geldim” anlamında عَطَفْتُ عَنْ فُلاَنٍ denir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

عَطَفَ (geniş zaman يَعْطِفُ mastar isim عُطُوفٌ veya عَطْفٌ): O kişi veya şey eğildi ya da büküldü.

عَطَفَ اِلَيْهِ : O kişiye veya şeye doğru meyletti.

عَطَفَ عَلَيْهِ : Hoşnut olmadığı şeyle ona karşı geri döndü.

عَطَفَتْ عَلَى وَلَدِهَا (bir dişi deveye istinaden kullanıldığında): Onun küçük yavrusuna karşı merhametliydi ve ondan süt sağladı.

عِطْفٌ : Bir şeyin yanı; baştan uca veya ayağa bir insanın yanı, böğrü.

ثَنٰى عِطْفَهُ : Yan çizdi.

جَاءَ ثَانِىَ عِطْفِهِ : Rahat veya hoş bir halde geldi.

ثَانِىَ عِطْفِهِ : Boynunu eğerek, bükerek, kibirle salınarak, kendini büyüterek, gururla davranarak, kibirlenerek ve saparak (22:9).