KÖK HARFLER: ع ه د

ANLAM: 

عَهِدَ : Birisine buyurmak, yüklemek, emir vermek, emretmek. Bir şeyi yapması için birisini zorlamak; ona bir şart veya şartlar koşmak; onunla bir mukavele, sözleşme, ahit yapmak, ona bir söz vermek. Bir şeyi korumak, ona karşı dikkatli olmak. 

AÇIKLAMA:

عَهْدٌ : Bir şeyi, bir durumdan diğerine, korumak ve bakıp gözetmek. “Bakılıp gözetilmesi gereken sözleşme, anlaşma ya da verilen söz” de عَهْدٌ diye adlandırılmıştır. 

Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولً : Verdiğiniz sözü yerine getirin. Çünkü verilen söz, sorumluluğu gerektirir (17/34) Yani “yeminlerin korunmasına sadakat gösterin…” 

Yine şöyle buyurmuştur: لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ : Benim ahdim zalimlere ermez (2/124). Yani “ahdimi zalim olanlara vermem”. 

Yine şöyle buyurmuştur: وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ : Allah’tan daha çok sözünü yerine getiren kim vardır! (9/111)

عَهِدَ فُلاَنٌ إِلَى فُلاَنٍ-يَعْهَدُ : Filan kişi, filan kişiye ahit verdi ve ona bunu korumasını emretti. Şöyle buyurmuştur: وَلَقَدْ عَهِدْنَا إِلَى آَدَمَ مِنْ قَبْلُ : Andolsun, biz bundan önce Âdem’e ahid vermiştik (20/115); أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آَدَمَ : Ey Âdem oğulları, ben size ahd vermedim mi (36/60); الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ : Allah bize ateşin yiyeceği bir kurban getirmedikçe hiçbir peygambere inanmamamız konusunda ahd verdi, diyenler (3/183); وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ : İbrahim ile İsmail’e de evimi tavaf edenler, orada kalanlar rüku ve secde edenler için temizleyin, diye ahid vermiştik (2/125).

Allah’ın ahdi (عَهْدُ اللهِ) ifadesiyle,

1. Bazen “Allah’ın, akıllarımızın içine yerleştirdiği şeyler”,
2. Bazen “Rasullerinin, kitap ve sünnetle bize emrettiği şeyler”,
3. Bazen de “adak ve benzeri türden, bizim bir sorumluluk olarak üzerimize aldığımız ama şeriatın aslında zorunlu kılmadığı şeyler” kastedilir. Yüce Allah’ın şu sözünde bu anlam zikredilir: وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آَتَانَا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ : Onlardan kimi de; eğer Allah lütuf ve kereminden bize verirse, mutlaka sadaka vereceğiz ve elbette biz sâlihlerden olacağız! diye Allah’a ahd vermişti (9/75); أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ : Onlar ne zaman bir ahit yaptılar ise aralarından bir gurup onu bozup bir yana atmadı mı? (2/100); وَلَقَدْ كَانُوا عَاهَدُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ لَا يُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ : Oysa arkalarına dönüp kaçmayacaklarına dair Allah’a söz vermişlerdi (33/15).

مُعَاهَدٌ kelimesi ise şerî dilde, yalnızca “kafirlerden, müslümanların ahdi (emanı) içine giren kimselerle” ilgili kullanılır. ذُو الْعَهْدِ (eman sahibi) tabiri de aynı şekildedir. Allah Rasulü (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: لاَ يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ وَلاَ ذُو عَهْدٍ فِي عَهْدِهِ  “Bir kafirin öldürülmesine kısas olarak bir mümin öldürülmez, emanı süresince de eman sahibi öldürülmez” 

“Koruma” anlamı göz önünde bulundurularak, “akitleşen iki taraf arasındaki belgeye, senede” عُهْدَةٌ denmiştir. “Kişinin bir senetle, belgeyle kendisini güvence altına alması emredildiği şeylerle” ilgili ve “kaybedilen bir şeyin ardından, onunla ilgili bir bilgi elde etmek için araştırma yapmayla ya da onu sükunetle, yavaş yavaş veya tekrar tekrar araştırmayla (تَفَقُّدٌ)” ilgili فِي هَذَا اْلأَمْرِ عُهْدَةٌ demişlerdir. 

Yağmur’a عَهْدٌ ve عِهَادٌ denmiştir. 

رَوْضَةٌ مَعْهُودَةٌ : Kendisine ihad (عِهَادٌ) yağmuru düşmüş olan bahçe. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

عَهِدَ (geniş zaman يَعْهَدُ mastar isim عَهْدٌ):

عَهِدَ اِلَيْهِ : Ona buyurdu, yükledi, emir verdi ya da emretti.

عَهِدْتُ اِلَيْهِ بِالْاَمْرِ : Ona o şeyi yapmasını buyurdum.

عَهِدَ اِلَيْهِ : O şeyi yapması için onu zorladı; ona bir şart veya şartlar koştu; onunla bir mukavele, sözleşme, ahit yaptı ya da ona bir söz verdi.

عَهِدَ عَهْدَهُ : Sözünü yerine getirdi.

عَهِدَ الْحُرْمَةَ : Dokunulmaz veya kutsal olana karşı dikkatliydi.

عَهِدَ اللّٰهَ : “Allah c.c. birdir” dedi.

عَهِدَهُ : Ona rastladı, o kişi veya şey ile karşılaştı.

عَهِدَ الْاَمْرَ : O işi biliyordu.

عَهِدَ الشَّىْءَ : O şeyi korudu ve ona karşı dikkatliydi.

عَاهَدَهُ : Onunla bir sözleşme, bir ahit, bir anlaşma, bir muahede veya taahhüt yaptı (mastar isim مُعَاهَدَةٌ ).

عَهْدٌ : Bir emir, bir vazife, bir buyruk, bir buyurma; bir mukavele, bir ahit, bir sözleşme, bir anlaşma, bir muahede veya bir söz; bir ant; bir ilam; korunması gereken ve kutsal kabul edilen ya da huşu, saygı veya hürmet görmesi gereken kişilerin veya şeylerin savunulması; bir sözün yerine getirilmesi; Allah’ın c.c. birliğinin savunulması; dönem, bir ilk yağmur.

عَلَىَّ عَهْدُ اللّٰهِ لَاَفْعَلَنَّ كَذَا : Bunu yapacağıma dair Allah’a ant içtim.

ذٰلِكَ فِى عَهْدِ شَبَابِى : Bu, benim gençlik dönemimdeydi.