KÖK HARFLER: ع و ل

ANLAM: 

عَالَ: 

1. Doğru istikametten sapmak, muhakemesinde adaletsizce davranmak, zulmetmek, haksızlık etmek. 
2. Ailesini doyurmak, beslemek, desteklemek. Geniş bir aileye veya haneye sahip olmak. Yoksul olmak.

AÇIKLAMA:

عَالَهُ ve غَالَهُ fiilleri birbirine yakındır. غَوْلٌ kelimesi “helak eden şeyle” ilgili kullanılırken عَوْلٌ kelimesi ise “kişiye taşıyabileceğinden ağır gelen ya da ona sıkıntı veren” şey ile ilgili kullanılır. Şöyle denir: مَا عَالَكَ فَهُوَ عَائِلٌ لِي (Sana ağır gelen ya da sıkıntı veren şey bana da ağır gelir ya da sıkıntı verir.) “Bir şeyi paylaşırken daha fazlasını alarak paylaşımda adaleti terk etme” anlamına gelen عَوْلٌ kelimesi de buradan gelir. 

Yüce Allah şöyle buyurmuştur: ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا : Bu adâletten sapmamanıza daha uygundur (4/3). 

“Bir farizada, alacaklar için nasla belirlenmiş olan payda bir artma olduğunda” söylenen عَالَتِ الْفَرِيضَةُ kullanımı buradan gelir. 

تَعْوِيلٌ : Ağır gelen ya da sıkıntı veren bir şeyde başkasına dayanmak. “Ağır gelen ya da sıkıntı veren musibet” anlamındaki عَوْلٌ kelimesi de buradan gelir. Bu bakımdan وَيْلَهُ وَعَوْلَهُ denir. “İçinde bir ağırlık barındıran şeylerle” ilgili kullanılan عِيَالٌ kelimesi buradan gelir; bunun tekili ise عَيِّلٌ şeklinde gelir. 

عَالَهُ : Onun rızkının ağırlığını ya da rızık yükünü yüklendi. Allah Rasulünün (s.a.v.) şu sözünde de buradan gelir: اِبْدَأْ بِنَفْسِكَ ثُمَّ بِمَنْ تَعُولُ “İlk önce kendinden başla sonra da rızık yükünü yüklendiklerinle ilgilen.”

“Bir kimsenin iyâli çoğaldığında” أَعَالَ denir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

عَالَ (geniş zaman يَعُولُ mastar isim عَوْلٌ):

عَالَ فِى حُكْمِهِ : Doğru istikametten saptı ya da muhakemesinde adaletsizce davrandı, zulmetti, haksızlık etti.

عَالَ فِى الْمِيزَانِ : Sadakatsizce davrandı, sadakatsizdi (eşanlamlısı: خَان).

عَالَ الْمِيزَانَ : Denge bozuktu veya o hale geldi, doğru istikametten saptı.

عَالَ عَيَالَهُ : Ailesini doyurdu, besledi ya da destekledi.

اِبْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ : Aileni destekleyenlerle başla.

عَالَ الرَّجُلُ : O kimse geniş bir aileye veya haneye sahipti; yoksuldu ya da o hale geldi.

عَالَ اَمْرُ الْقَوْمِ : İnsanların işi zor, çetin veya sıkıntılı hale geldi.

عَالَ الشَّىْءُ فُلَانًا : O şey falanca birini bunalttı ya da sıktı.