KÖK HARFLER: ط ع م

ANLAM: 

طَعِمَ : Bir şeyi tatmak. Bir şey üzerinde güce sahip olmak; o şeyi yapmaya gücü veya kudreti olmak. Yemeği yemek. 

AÇIKLAMA:

طَعْمٌ : Gıda almak, yemek yeme. “Alınan, yenen şey, yiyecek” طَعْمٌ ve طَعَامٌ olarak adlandırılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ : Deniz avı ve yiyeceği size helâl kılındı (5/96). 

Ebu Said’in rivayet ettiği şu hadiste طَعَامٌ kelimesi özellikle “buğday” anlamında kullanılmıştır. أنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِصَدَقَةِ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ “Hz. Peygamber (s.a.v) sadaka-i fıtrın bir sa’ buğday ya da bir sa’ arpa olarak verilmesini emretti.”

Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَلَا طَعَامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ : İrinden başka yiyecek yoktur (69/36); وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ : Boğazı tıkayan bir yiyecek (73/13); طَعَامُ الْأَثِيمِ : Günâhkârların yiyeceğidir (44/44). Şu sözüne gelince: وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ : Yoksula taamı teşvik etmez (107/3). Yani “ona yemek yedirilmesine ya da yiyecek verilmesine…”

Şöyle buyurmuştur: فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا : Yemeği yediğinizde hemen dağılın (33/53).

Yine şöyle buyurmuştur: لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا : İman eden ve iyi işler yapanlara, (haram kılınmadan önce) tattıklarından dolayı günâh yoktur (5/93).

Şöyle denmiştir: طَعِمْتُ fiili bazen içecekle ilgili de kullanılır. Mesela: فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ : Kim ondan içerse benden değildir. Eliyle bir avuç içen müstesna kim onu tatmazsa bendendir (2/249). 

Bazıları şöyle demiştir: Yüce Allah burada, o ırmaktan bir avuç miktarının üzerinde içilmesinin yasak olduğuna dikkatleri çektiği gibi aynı zamanda “bir yiyecekle birlikte alınması durumunda da bir avuçtan fazlasının alınmasının yasak olduğuna” dikkatleri çekmek için وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ buyurmuştur. Çünkü ancak suyla birlikte ağızda çiğnenecek bir şey varsa o suya يُطْعَمُ denebilir. Şayet Yüce Allah burada وَمَنْ لَمْ يَشْرَبْهُ (kim ondan içmezse) demiş olsaydı, o zaman bir yiyeceğin içinde veya bir yiyecekle birlikte olması halinde bir avuçtan fazla suyun alınabileceği anlamına gelirdi. Dolayısıyla Yüce Allah وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ buyurduğunda aynı zamanda, istisna edilen miktar -yani elle bir avuç su miktarı- dışında o sudan almanın hiçbir halükarda caiz olmadığını açıklamış olmaktadır. Allah Rasulünün (s.a.v) zemzem ile ilgili buyurduğu إِنَّهُ طَعَامُ طُعْمٍ وَشِفَاءُ سُقْمٍ sözüne gelince, Allah Rasulü (s.a.v) burada “zemzemin diğer suların aksine besleyici olduğuna” dikkatleri çekmiştir.

اِسْتَطْعَمَهُ : Ondan kendisine yemek yedirmesini ya da yiyecek vermesini istedi.

أَطْعَمَهُ : Ona yemek yedirdi ya da yiyecek verdi. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا : O ikisi, köy halkınından yiyecek istediler (18/77); فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ : Etlerinden hem kendiniz yiyiniz, hem de isteyene ve istemeyene yediriniz (22/36); وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ : Yemek yedirirler (76/8); وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آَمَنُوا أَنُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ : Allah’ın size rızık olarak verdiklerinden hayra sarfediniz, denildiğinde, kâfirler mü’minlere dediler ki: Allah’ın dilediği takdirde doyuracağı kimseleri biz mi doyuracağız? (36/47); الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآَمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ : O Rabb ki kendilerini açlıktan doyurmuş ve korkudan güvenliğe eriştirmiştir (106/4); وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ : O yedirir, ama yedirilmez (6/14); مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ : Ben onlardan rızık istemiyorum, beni beslemelerini de istemiyorum (51/57).

Allah Rasulünün (s.a.v) şu sözüne gelince: إِذَا اسْتَطْعَمَكُمُ اْلإِمَامُ فَأَطْعِمُوهُ Yani “imam, okuyuşunu sürdürememesi halinde sizden unutup da söyleyemediği kısmı söylemenizi isterse, ona anlayacağı şekilde tekrarlayınız.”

رَجُلٌ طَاعِمٌ : Yiyecek hususunda iyi durumda olan adam. 

مُطْعَمٌ : Bahtı açık, ikbal sahibi ya da rızkı geniş kişi.

مِطْعَامٌ : Çok yemek yediren. 

مِطْعَمٌ : Çok yemek yiyen.

طُعْمَةٌ : Yenilecek şey, yiyinti. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

طَعِمَ (geniş zaman يَطْعَمُ mastar isim طَعْمٌ ve طُعْمٌ):

طَعِمَ الشَّىْءَ : O şeyi tattı.

طَعِمَ عَلَيْهِ : Onun üzerinde güce sahipti; o şeyi yapmaya gücü veya kudreti vardı.

طَعِمَ الطَّعَامَ (geniş zaman يَطْعَمُ mastar isim طَعْمٌ ve طَعَامٌ ) : O yemeği yedi.

طَعَمَ (geniş zaman يَطْعَمُ ):

مَا يَطْعَمُ اٰكِلُ هٰذَا الطَّعَامِ : Bu yemeği yiyen katlanamaz.

طَعِمَ الْغُصْنُ (geniş zaman يَطْعَمُ ) : O dal melezleşti.

اَطْعَمَهُ : Onu doyurdu; ona yemek verdi; ona geçim yollarını temin etti.

اِطْعَامٌ : Doyurmak.

اِسْتَطْعَمَهُ : Ondan kendisini doyurmasını istedi; ondan misafirperverlikte bulunmasını istedi.

طَعَامٌ : Herhangi bir çeşitte yemek.

طَعْمٌ : Tat, lezzet veya rayiha.

طَعْمُهُ مُرٌّ : Onun tadı acıdır. Sözcük, katı veya sıvı, uygun ve kolay bir biçimde yutulan bir şeyin tadına varmak, manasına da gelmektedir.

رَجُلٌ ذُو طَعْمٍ : Zekaya ve aklı selime veya basirete sahip bir kimse.

طَاعِمٌ (ismi fail): Yiyen veya tadan kişi; yeme; tatma.