KÖK HARFLER: ع ص ب

ANLAM: 

عَصَبَ: Bir şeyi bükmek, onu dolamak (Bu temel anlamdır). Bir şeyi katlamak. Bir şeye tutunmak, onu eliyle kavramak. (İnsanlar) bir araya toplanmak ve bir şeyi çevirmek. Evinde kalmak ve oradan ayrılmamak. 

عَصِبَ : Eti sağlam ve sıkı olmak.

AÇIKLAMA:

عَصَبٌ : Eklem kirişleri, eklem bağları. 

لَحْمٌ عَصِبٌ : Kirişleri ya da sinirleri (عَصَبٌ) çok fazla olan et. 

مَعْصُوبٌ : Hayvanlardan sökülüp çıkarılmış olan عَصَبٌ ile (sinirlerle) bağlanmış olan şey. Bu temel anlamdan sonra “bağlanan her türlü şeye” عَصْبٌ denir. Mesela Araplar “Tıpkı سَلَمَةٌ ağacının dallarına yapıldığı gibi elbette sizi bir araya getirip döveceğim” anlamında لأَعْصِبَنَّكُمْ عَصْبَ السَّلَمَةِ demiştir. 

فُلاَنٌ شَدِيدُ الْعَصْبِ : Filan kişinin عَصْبٌ’ı şiddetlidir, güçlüdür. 

مَعْصُوبُ الْخِلْقَةِ : Sıkı yapılı, tıkız etli.

هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ : Bu, çetin bir gündür (11/77). Yani “şiddetli bir gün”. Bunun فَاعِلٌ anlamında olması da mümkündür, مَفْعُولٌ anlamında olması da. İkinci durumda “uçları bir araya toplanmış bir gün” anlamına gelir ki bu bakımdan Arapların يَوْمٌ كَكِفَّةِ حَابِلٍ وَحَلْقَةِ خَاتَمٍ (Avcının ağı ve yüzüğün halkası gibi olan bir gün) sözüne benzer. 

عُصْبَةٌ : Birbirlerine yardım eden ya da destek veren, birlik olmuş topluluk. 

Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَآَتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ : Biz ona öyle hazineler vermiştik ki, anahtarlarını güçlü kuvvetli bir topluluk zor taşırdı (28/76).

Şu sözüne gelince: قَالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذًا لَخَاسِرُونَ : Dediler ki: Andolsun, biz, bir topluluk iken, kurt onu yerse, bu durumda şüphesiz kayba uğrayan (âciz kimseler) oluruz (12/14). Yani “birbirine yardım eden ya da destek veren, söz birliği etmiş bir topluluk iken…”

اِعْصَوْصَبَ الْقَوْمُ : O topluluk ya da grup عُصْبَةٌ’ler (yani birbirine yardım eden ya da destek veren, birlik olmuş topluluklar) haline geldi. 

عَصَبُوا بِفُلَانٍ أَمْرًا : Onlar bir işle, mesele ile ilgili falan kişinin etrafında toplandılar, birleştiler. 

عَصِبَ الرِّيقُ بِفَمِهِ : Ağzında tükürük kurudu ve bir عَصَبٌ ya da مَعْصُوبٌ haline geldi.

عَصْبٌ : Yemen dokuması olan بُرُودٌ denen giysilerin, üzerine nakışlar bağlanmış olan (عُصِبَ) bir türü. 

عِصَابَةٌ : Başın bağlandığı şey, sarık. 

اِعْتَصَبَ فُلاَنٌ sözü تَعَمَّمَ فُلاَنٌ sözüyle eş anlamlıdır, “filan kişi başına sarık sarındı ya da bağladı” anlamına gelir. 

عَصُوبٌ : Uyluğu ya da uylukları bağlanmadıkça süt vermeyen dişi deve. 

عَصِيبٌ : Hayvanın karnında bulunan bağırsak. مَعْصُوبٌ yani kıvrık oluşundan dolayı böyle adlandırılmıştır. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

عَصَبَ (geniş zaman يَعْصِبُ mastar isim عَصْبٌ): Bir şeyi büktü ya da onu doladı. Bu temel anlamdır; o şeyi katladı.

عَصَبَ فَخِذَ النَّاقَةِ : Dişi devenin uyluğunu bağladı.

عَصَبَ الْقَوْمُ بِهِ : İnsanlar o şey sayesinde bir araya toplanmıştı ve onu çevrelemişlerdi.

عَصَبَ الشَّىْءَ : O şeye tutundu; o şeyi eliyle kavradı.

عَصِبَ : Eti sağlam ve sıkı idi ya da o hale geldi.

عَصَبَ الرَّجُلُ بَيْتَهُ : O kimse evinde kaldı ve oradan ayrılmadı.

عُصْبَةٌ : Birbirlerini savunmak adına bir araya gelmiş bir grup insan veya topluluk; bir grup veya bir küme insan veya at.

يَوْمٌ عَصِيبٌ : Şiddetli, çetin veya sıkıntılı bir gün; şiddetli bir biçimde sıcak bir gün; gökte hiçbir şeyin görünmediği soğuk ve bulutlu bir gün (11:77).