KÖK HARFLER: ع ب ر

ANLAM: 

عَبَرَ : Yolda seyahat etmek. Hayat yolunda seyahat etmiş gibi olup ölmek. Kederlenmek ya da yas tutmak. Rüyayı tabir etmek.

AÇIKLAMA:

عَبْرٌ kelimesi temelde “bir halden diğerine geçmek” anlamına gelir. عُبُورٌ kelimesi ise yalnızca “suyu, ya yüzerek, ya bir geminin içinde ya bir devenin üstünde ya da bir köprünün üzerinden geçmek” anlamında kullanılır. Buradan hareketle “Nehrin, kendisine ya da kendisinden karşıya, geçilen kıyısına” عِبْرُ النَّهْرِ denmiştir. “Gözyaşı dökmek” anlamına gelen عِبَرُ الْعَيْنِ ifadesi buradan türemiştir.

عَبْرَةٌ kelimesi ise دَمْعَةٌ kelimesi ile eş anlamlıdır, “tek bir gözyaşı” anlamına gelir. Ayrıca “yoldan geçen, yolcu” anlamında عَابِرُ سَبِيلٍ denmiştir. Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ : Yolcu olan müstesna (4/43).

نَاقَةٌ عُبْرُ أَسْفَارٍ : Gemi gibi üzerinde devamlı yolculuk yapılan dişi deve. 

عَبَرَ الْقَوْمُ : Öldüler. Burada sanki “onların dünya köprüsünün diğer tarafına geçtikleri” söylenmek istenir.

عِبَارَةٌ kelimesi özellikle “konuşanın dilinden dinleyenin kulağına doğru havadan geçen söz” anlamında kullanılır. 

اِعْتِبَارٌ ve عِبْرَةٌ kelimeleri ise özellikle “kişinin, kendisi aracılığıyla müşahede edilen bilgisinden müşahede edilmeyenin bilgisine ulaşacağı haleti” ifade eder. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ : Şüphesiz bunda, basiret sahipleri için gerçekten bir ibret vardır (3/13); فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ : Ey akıl sahipleri! İbret alın (59/2).

تَعْبِيرٌ kelimesi özellikle “rüya tabiri” anlamında kullanılır. Zira rüya tabir eden kişi rüyanın zahirinden batınına geçer. Mesela: يَا أَيُّهَا الْمَلأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِنْ كُنْتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ : Ey ileri gelenler; eğer rüya yorumlayabiliyorsanız şu benim rüyamın anlamını söyleyin (12/43). Yine “rüya tabir etmek” anlamına gelen تَأْوِيلٌ kelimesinden daha özel anlamlıdır. Çünkü تَأْوِيلٌ kelimesi hem bu anlamda hem de başka anlamlarda kullanılır.

اَلشِّعْرَى الْعَبُورُ : Bir yıldız. Böyle adlandırılmasının nedeni “Samanyolu’nun bir tarafından diğerine geçmesidir”.

عُبْرِيٌّ : Nehrin kıyısında (عَبْرٌ) biten سِدْرٌ ağacı.

شَطٌّ مُعْبَرٌ : Üzerinde عُبْرِيٌّ denen ağacın terk edilmiş olduğu nehir kıyısı. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

عَبَرَ (geniş zaman يَعْبُرُ mastar isim عَبْرٌ ve عُبُورٌ): 

عَبَرَهُ : O şeyi geçti.

عَبَرَ السَّبِيلَ : O yolda seyahat etti; hayat yolunda seyahat etmiş gibi, öldü; kederlendi ya da yas tuttu.

عَبَرَتِ الْعَيْنُ : Gözden yaşlar aktı.

عَابِرُ سَبِيلٍ: Yolcu, yoldan geçen

عَبَرَ الرُّئْيَا اَوْ عَبَّرَهَا : Rüyayı tabir etti ya da yorumladı (Mastar isim: تَعْبِيرٌ).

عَبَّرَ الذَّهَبَ : Kalitesini ve miktarını bilmek için altını tarttı.

عَبَّرَهُ : Onu yıkıma uğrattı.

عَبَّرَ بِهِ الْاَمْرُ : Mesele onun için üzücü oldu.

عَبَّرْتُ عَنْ فُلَانٍ : Falanca biri için konuştum.

اِعْتَبَرَ : Azarlanmıştı ya da ibret almıştı.

اِعْتَبَرَ بَعْضَ الْكِتَابِ بِبَعْضٍ : Onu anlamak için kitabın veya yazının bir kısmını diğer bir kısmıyla karşılaştırdı.

اِعْتَبَرَ tanık olduğu şeyi, ondan gizlenen şeyin bir göstergesi olarak gördü; açık olanla açık olmayanı karşılaştırdı, manasına da gelmektedir.

اِعْتَبَرَهُ : Ona büyük saygı gösterdi.

اِعْتَبَرَ مِنْهُ : O kişiye veya şeye hayret etti.

عِبْرَةٌ : Bir öğüt veya tembih; birinin ibret aldığı öğüt veya tembih.

عِبْرَةٌ birinin sayesinde cehaletten irfana geçtiği bir gösterge veya işaret; bir ibret olarak yararı dokunan muazzam bir şey, manasına da gelmektedir.