KÖK HARFLER: غ و ص
ANLAM:
غَاصَ : Suya dalmak veya içine girmek.
AÇIKLAMA:
غَوْصٌ : Suyun altına girmek ya da inmek ve oradan bir şey çıkarmak.
“Maddi bir konuda ya da bir bilgi de olsun, kapalı, iyi bilinmeyen bir şeye atılıp, hücum edip onu çıkaran herkese” غَائِصٌ denir.
غَوَّاصٌ : Bu zikredilen işi çok yapan kimse. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ : Bütün bina yapan, dalgıçlık yapan şeytanları da (onun emrine verdik) (38/37); وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ : Onun için dalgıçlık yapan ve bundan başka işler de gören şeytanlardan da onun buyruğu altına verdik (21/82). Yani “onun için, sadece sudan inci çıkarma işi yapmayıp bilakis garib, benzersiz işler ve harikulade fiillerde çıkarırlar.” (Müfredât)
DİĞER BAZI TÜREVLER:
غَاصَ (geniş zaman يَغُوصُ mastar isim غَوْصٌ ve مَغَاصٌ):
غَاصَ فِى الْمَاءِ : Suya daldı veya içine girdi.
غَاصَ عَلَى الْمَعَانِى حَتَّى بَلَغَ اَقْصَاهَا : Anlamlar için daldı, öyle ki böylece onların en başta olanlarına ulaştı.
غَائِصٌ (pekiştirmeli hali: غَوَّاصٌ): Suya dalan kişi.
غَائِصٌ : Özellikle, inciler veya inci kabukları için denize dalan ve onları çıkaran kimseye, yani dalgıçlık yapan kimseye istinaden kullanılmaktadır. غَوَّاصٌ bu manada da kullanılmaktadır (غَائِصٌ kelimesinin çoğulu: غَوَّاصٌ ve şu غَوَّاصٌ kelimesinin çoğulu: غَوَّاصُون).
غَوَّاصٌ geçim yollarını elde etme hususunda sanat, zanaat, marifet veya beceri gösteren kişi, anlamına da gelmektedir.
غَائِصٌ aniden bir şeyle karşılaşan kişi, manasına da gelmektedir.
KUR’ÂN’DA GEÇEN TÜREVLERİ:
Aşağıdaki tabloda Kur’ân’da geçen ve bu kökten gelen kelime türevleri, bunların gramatik adlandırılışları, Kur’ân’da kaç kere geçmiş olduğu belirtilmiş ve örnek bir ayet için, sûre/âyet numarası verilmiştir.
|
| Tür | Adet | Anlam | Örnek |
| غَاصَ | fiil-I | 1 | Derine daldı, dalgıçlık yaptı | 21/82 |
| غَوَّاصٌ | isim | 1 | (Mübalağa sîgası) Çok derine dalan, dalgıç | 38/37 |
|
| Toplam | 2 |
|
|
TÜRKÇEYE GEÇEN KELİMELER:
Aşağıdaki tabloda bu kökten Türkçeye geçmiş olan kelimeler, bunların Arapça yazılışları, Türkçe anlamları verilmiştir. Bu kelimelerin bazılarına günümüz Türkçesinde pek rastlanmaz. Daha çok Osmanlıca metinlerde görülmektedir.
| Gavs | غَوْص | İyice anlama. Dalma. |
| Gavvâs | غَوَّاص | Dalgıç. |
ÂYETLER:
DİKKAT! İncelediğimiz kökten gelen kelimeleri, Kur’an-ı Kerim’deki yerlerinde, yakın çevresindeki kelimelerle ilişkilerini gösterecek şekilde listeliyoruz. Uzun ayetlerin sadece bir bölümünü ele aldık. Bazı ayetlerin sadece bir kısmını gördüğümüz için, ayetler hakkında yanlış bir hüküm verilmemesi gerekir. Tamamını ele aldığımız ayetlerin meallerinin sonuna bir yıldız (*) işareti konmuştur.
غَاصَ : Fiil-I.
| 21:82 | وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ |
| Diyanet Meali: | Bir de şeytanlardan, Süleyman için dalgıçlık edenler… |
غَوَّاصٌ : İsim.
| 38:37 | وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ |
| Diyanet Meali: | Bina ustası olan ve dalgıçlık yapan her bir şeytanı…* |