KÖK HARFLER: ف د ي

ANLAM: 

فَدَى : Birisini fidye vererek esaretten kurtarmak.

AÇIKLAMA:

فِدَى ve فِدَاءٌ : Birinin, kendisi için vereceği tazminat sayesinde bir adamı felakete uğramaktan korumak. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا : Savaş sona erince de artık (esirleri) ya karşılıksız veya fidye karşılığı salıverin (47/4). Şu şekillerde kullanılır: 

فَدَيْتُهُ بِمَالٍ : Filan kişiyi malımla kurtardım. 

فَدَيْتُهُ بِنَفْسِي : Ona “Sana fidye yapılayım yani senin fidyen yapılayım” dedim. Ayrıca فَادَيْتُهُ بِكَذَا şeklinde de kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ : Size esir olarak geldikleri takdirde fidye vererek kendilerini kurtarıyorsunuz (2/85). 

تَفَادَى فُلاَنٌ مِنْ فُلاَنٍ : Filan kimse, verdiği bir şey sayesinde filancadan kendisini himaye etti ya da uzak tuttu. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ : Ona büyük bir kurbanlık fidye verdik (37/107). 

“Bir kimse bu fidyeyi kendisi için verdiğinde” ise اِفْتَدَى denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ : Siz karı ile kocanın, Allah’ın sınırlarını, hakkıyla muhafaza etmelerinden kuşkuya düşerseniz, kadının (erkeğe) fidye vermesinde her iki taraf için de sakınca yoktur (2/229); وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ : Size esir olarak geldikleri taktirde fidye vererek kendilerini kurtarıyorsunuz (2/85).

مُفَادَاةٌ : Düşman esirini geri gönderip, onlardan da ellerinde tutsak bulunanları geri almak. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: لِلَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمُ الْحُسْنَى وَالَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُ لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ : Rablerinin çağrısına gelenlere en güzel karşılık vardır. O’nun çağrısına uymayanlar ise, yeryüzünde olan her şey ve daha bir katı onların olsa, kurtulmak için fidye verirlerdi (13/18); وَلَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِي الْأَرْضِ لَافْتَدَتْ بِهِ : Yeryüzünde bulunan her şey, zulmeden kimsenin olsaydı, onu fidye verirdi (10/54); إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ : İnkârcılar, yeryüzündekilerin hepsine ve bir o kadarına da sahip olsalardı ve onları kıyamet gününün azabından kurtulmak için fidye verselerdi kendilerinden kabul edilmezdi (5/36); إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ : İnkâr edip inkârcı olarak ölenler, dünya dolusu altını fidye olarak verseler dahi kendilerinden kabul edilmeyecektir (3/91); يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ …: Günâhkâr, o günün azabından kurtulmak için fidye vermek ister: Oğullarını (70/11).

“İnsanın gereğini yerine getiremediği bir ibadetle ilgili verip kendi nefsini koruduğu mala” فِدْيَةٌ denir. Mesela yeminin ve orucun kefareti gibi. Mesela: فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ : Sizden her kim hasta olursa yahut başından bir rahatsızlığı varsa, oruç veya sadaka veya kurban olmak üzere fidye gerekir (2/196); وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ : Oruca güç yetirenlere bir yoksulu doyuracak kadar fidye vermeleri gerekir (2/Bakara 184). (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

فَدَى (geniş zaman يَفْدِى mastar isim فَدًى ve فِدًى ve فِدَاءٌ):

فَدَى الرَّجُلَ مِنَ الْاَسْرِ : Onu fidye vererek esaretten kurtardı.

فَدَيْتُهُ بِمَالِى : Onu satın aldım ya da malımdan ona fidye verdim.

فَادَى الرَّجُلَ (mastar isim: مُفَادَاةٌ ve فِدَاءٌ ) : O kimseye fidye verdi; onu azat etti ve fidyesini aldı.

اِفْتَدَى بِهِ : Kendine onunla fidye verdi.

فَدًى لَكَ اَبِى (ya da فِدًى لَكَ اَبِى ) : Babam sana kurban olsun.