KÖK HARFLER: ع ز و

ANLAM: 

عَزَا : Birisinin (başka bir kimsenin) oğlu olarak akrabası olduğunu ileri sürmek.

AÇIKLAMA:

عَنِ الْيَم۪ينِۙ وَعَنِ الشِّمَالِ عِز۪ينَ Sağdan soldan gruplar hâlinde… (70/37). Yani “dağınık bölükler halinde…” Tekili عِزَةٌ şeklinde gelir. Aslı “onun şu soydan olduğunu söyledim ya da iddia ettim, o da şu soydan olduğunu söyledi ya da iddia etti” anlamına gelen عَزَوْتُهُ فَاعْتَزَى kullanımlarından gelir. Dolayısıyla ayette sanki “onların, ya doğum ya da evlilik neticesinde birbirleriyle soy bağı olduğunu söyleyen ya da iddia eden bir topluluk olduğu” söylenmek istenir. 

Savaşta “ben filan kişinin oğluyum, filan kişinin arkadaşıyım, dostuyum” diyerek belirli bir soydan olduğunu söylemesi ya da iddia etmesi anlamına gelen اِعْتِزَاء kelimesi de buradan gelir. Şöyle rivayet edilmiştir: مَنْ تَعَزَّى بِعَزَاءِ الْجَاهِلِيَّةِ فَأَعِضُّوهُ بِهَنِ أَبِيهِ “Her kim Cahiliye dönemindeki şekilde kendisinin bir soydan olduğunu iddia söyler veya iddia ederse ona babasının هَنَةٌ’sini (şeyini) ısırtın.

Şöyle denmiştir: 

عِزِين kelimesinin aslı Arapların “sabretti” anlamında söyledikleri عَزِيَ fiilinden gelir. Bu fiilin mastarı عَزَاءٌ, ism-i faili عَزٍ şeklinde gelir. تَعَزَّى fiili ise “kendini sabretmeye zorladı” anlamındadır. Bu itibarla ayette geçen عِزِينَ kelimesi sanki “birbirleri ile teselli bulan, birbirine bakıp sabreden bir topluluğun” adıdır. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

عَزَا (geniş zaman يَعْزُو mastar isim عَزْوٌ):

عَزَاهُ اِلَى فُلَانٍ : Onun (başka bir kimsenin) oğlu olarak akrabası olduğunu ileri sürdü.

اِعْتَزَى اِلَيْهِ : Ona onun oğlu olarak akrabalığını ileri sürdü.

عِزَةٌ : Bir grup insan; topluluk; ayrı bir grup.