KÖK HARFLER: ع س ع س
ANLAM:
عَسْعَسَ : Gece yaklaşmak, gecenin karanlığı basmak, gece ayrılmak.
AÇIKLAMA:
Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَاللَّيْلِ إِذَا عَسْعَسَ Andolsun, yöneldiği zaman geceye… (81/17). Yani “gece önünü dönüp geldiğinde ve arkasını dönüp gittiğinde.” Bu, “gecenin başlangıcında ve bitişinde” gerçekleşir. عَسْعَسَةٌ ve عِسَاسٌ kelimeleri “karanlığın inceliği” anlamına gelir ki bu da gecenin iki tarafında gerçekleşir.
عَسٌّ ve عَسَسٌ : Geceleyin şüphelileri aramak.
رَجُلٌ عَاسٌّ ve رَجُلٌ عَسَّاسٌ : Geceleyin şüphelileri arayan adam. Çoğulu عَسَسٌ şeklinde gelir.
“Gece av arayan bir köpek yatan aslandan yeğdir” anlamında كَلْبٌ عَسَّ خَيْرٌ مِنْ أَسَدٍ رَبَضَ denmiştir.
عَسُوسٌ : Geceleyin, şüpheye ya da suizan duyulmasına yol açacak bir şey yapmaya kalkışan kadınlar.
عُسٌّ : Büyük, geniş kase. Çoğulu عِسَاسٌ şeklinde gelir. (Müfredât)
DİĞER BAZI TÜREVLER:
عَسْعَسَ اللَّيْلُ : Gece yaklaştı ya da karanlığı bastı; gece ayrıldı.
عَسْعَسَ السَّحَابُ : Bulutlar dünyaya yaklaştı. Bu sadece gece karanlık iken ve yıldırım olduğunda söylenmektedir.
عَسْعَسَ geceleyin av için dolanan bir av hayvanına istinaden de kullanılmaktadır.
KUR’ÂN’DA GEÇEN TÜREVLERİ:
Aşağıdaki tabloda Kur’ân’da geçen ve bu kökten gelen kelime türevleri, bunların gramatik adlandırılışları, Kur’ân’da kaç kere geçmiş olduğu belirtilmiş ve örnek bir ayet için, sûre/âyet numarası verilmiştir.
|
| Tür | Adet | Anlam | Örnek |
| عَسْعَسَ | fiil-I | 1 | Kararmaya başladı. Karanlığa arka çevirdi, (gecenin) karanlığı kaybolmaya başladı. | 81/17 |
|
| Toplam | 1 |
|
|
TÜRKÇEYE GEÇEN KELİMELER:
Aşağıdaki tabloda bu kökten Türkçeye geçmiş olan kelimeler, bunların Arapça yazılışları, Türkçe anlamları verilmiştir. Bu kelimelere günümüz Türkçesinde pek rastlanmaz. Daha çok Osmanlıca metinlerde görülmektedir.
| As’as | عَسْعَس | Asayişin muhafazası için geceleri dolaşan ve şimdiki polis vazifesini gören memurlar. |
ÂYETLER:
DİKKAT! İncelediğimiz kökten gelen kelimeleri, Kur’an-ı Kerim’deki yerlerinde, yakın çevresindeki kelimelerle ilişkilerini gösterecek şekilde listeliyoruz. Uzun ayetlerin sadece bir bölümünü ele aldık. Bazı ayetlerin sadece bir kısmını gördüğümüz için, ayetler hakkında yanlış bir hüküm verilmemesi gerekir. Tamamını ele aldığımız ayetlerin meallerinin sonuna bir yıldız (*) işareti konmuştur.
عَسْعَسَ : Fiil-I.
| 81:17 | وَاللَّيْلِ إِذَا عَسْعَسَ |
| Diyanet Meali: | Andolsun, yöneldiği zaman geceye, * |