KÖK HARFLER: غ ل و

ANLAM: 

غَلَا : Bir işte sınırı aşmak. Dinde zoraki bir sertlik veya katılıkla hareket etmek, davranmak ve makul/meşru sınırı aşmak.

AÇIKLAMA:

Müfredât bu kök altında (غ ل و) ve (غ ل ي) köklerini birlikte ele almıştır. İki kök arasında anlam bağı vardır. O yüzden bu iki kök için yapılan açıklamaları birbirinden ayırmadan her iki tarafa da aktarıyoruz.

غُلُوٌّ : Sınırı aşmak, geçmek. Eğer bu, “fiyatla” ilgiliyse, غَلاَءٌ kelimesi, “derece ve konumla, menzileyle” ilgili ise غُلُوٌّ kelimesi ve eğer “okla” ilgili ise غَلْوٌ kelimesi kullanılır. Bunların tümünde de fiil olarak غَلاَ-يَغْلُو şeklinde kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ : Ey kitap ehli, dininiz konusunda aşırılığa sapmayınız (4/171). 

غَلْيٌ ve غَلَيَانٌ : Tencere kaynama neticesinde dolup taşmak. Buradan müstear olarak Yüce Allah’ın şu sözünde zikredilmiştir: طَعَامُ الْأَثِيمِ – كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ – كَغَلْيِ الْحَمِيمِ : Günâhkârların yemeğidir. Tıpkı erimiş madenler gibi karınlarında kaynar. Sıcak suyun kaynaması gibi (44/44-46). 

غَلَيَانُ الْغَضَبِ : Çok şiddetli öfkelenmek ve غَلَيَانُ الْحَرْبِ kullanımlarında da buna benzetme yapılmıştır. 

“Bitki, boylanıp uzadı” anlamına gelen تَغَالَى النَّبْتُ kullanımının غَلْيٌ kökünden gelmiş olması da mümkündür غُلُوٌّ kökünden gelmiş olması da. 

غُلَوَاء : Cimada sınırı aşmak, geçmek. “Delikanlılığın süratle gelip basmış başları” anlamına gelen غُلَوَاءُ الشَّبَابِ kullanımında da buna benzetme yapılmıştır. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

غَلَا (geniş zaman يَغْلُو mastar isim غُلُوٌّ):

غَلَا فِى الْاَمْرِ : O işteki sınırı aştı.

غَلَا فِى الدِّينِ : Dinde zoraki bir sertlik veya katılıkla hareket etti ya da davrandı ve makul olan meşru sınırı aştı.

غَلَا السَّهْمَ وَ غَلَا بِالسَّهْمِ : Oku en uzak mesafeye attı.

غَلَا : Derece olarak yükseldi.

غَلَا السِّعْرُ (mastar isim غَلَاءٌ ): O şeyin fiyatı yükseldi.