KÖK HARFLER: ه ج د
ANLAM:
هَجَدَ : Uyumak, gecenin ilerleyen kısmında uyumak; uyanık kalmak, uykusuz olmak, geceleyin uyanık olmak; ibadet etmek için veya başka bir amaçla uykusundan uyanmak; geceleyin ibadet etmek.
AÇIKLAMA:
هُجُودٌ : Uyumak.
هَاجِدٌ : Uyuyan.
هَجَّدْتُهُ فَتَهَجَّدَ : Onun uyumasını izale ettim, giderdim. Bu anlamıyla مَرَّضْتُهُ fiiline benzer. Anlam olarak ise, “onu uyandırdım, o da uyandı” anlamına gelir.
Allah’ın şu sözüne gelince: وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ Gecenin bir kısmında da sadece sana mahsus bir nafile olmak üzere Kur’ân ile teheccüd namazı kıl… (17/79). Yani “Kur’an’la uyan”. Burada şu ayette zikredilen gece namazının kılınmasına yönelik teşvikte bulunulmaktadır: قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَلِيلاً نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً Gecenin birazı hariç olmak üzere geceleyin kalk. Gecenin yarısında kalk, yahut yarısından biraz eksilt (73/öde2-3).
مُتَهَجِّدٌ : Gece namaz kılan.
أَهْجَدَ اْلبَعِيرُ : Deve uyumak (هُجُودٌ ) maksadıyla boynunun ön tarafını yere bıraktı. (Müfredât)
DİĞER BAZI TÜREVLER:
هَجَدَ (geniş zaman يَهْجُدُ mastar isim هُجُودٌ) ve هَجَّدَ ve تَهَجَّدَ : Uyudu, gecenin ilerleyen kısmında uyudu; uyanık kaldı ya da uykusuzdu, geceleyin uyanıktı; ibadet etmek için veya başka bir amaçla uykusundan uyandı; geceleyin ibadet etti. Bu fiiller iki zıt manaya sahiptir.
تَهَجَّدَ : Namaz için uykudan vazgeçti. Teheccüd namazı kılmaya kalktı.
KUR’ÂN’DA GEÇEN TÜREVLERİ:
Aşağıdaki tabloda Kur’ân’da geçen ve bu kökten gelen kelime türevleri, bunların gramatik adlandırılışları, Kur’ân’da kaç kere geçmiş olduğu belirtilmiş ve örnek bir ayet için, sûre/âyet numarası verilmiştir.
|
| Tür | Adet | Anlam | Örnek Âyet |
| تَهَجَّدَ | fiil-V | 1 | Teheccüde kalktı | 17/79 |
|
| Toplam | 1 |
|
|
TÜRKÇEYE GEÇEN KELİMELER:
Aşağıdaki tabloda bu kökten Türkçeye geçmiş olan kelimeler, bunların Arapça yazılışları, Türkçe anlamları verilmiştir. Bu kelimelerin bazılarına günümüz Türkçesinde pek rastlanmaz. Daha çok Osmanlıca metinlerde görülmektedir.
| Hücûd | هُجُود | Uykusuz kalma. Geceleyin az uyuma. |
| Teheccüd | تَهَجُّد | Gece uyanıp namaz kılmak. Gece namazı. |
| Müteheccid | مُتَهَجِّد | Geceleri uyanıp teheccüd namazı kılan. |
ÂYETLER:
DİKKAT! İncelediğimiz kökten gelen kelimeleri, Kur’an-ı Kerim’deki yerlerinde, yakın çevresindeki kelimelerle ilişkilerini gösterecek şekilde listeliyoruz. Uzun ayetlerin sadece bir bölümünü ele aldık. Bazı ayetlerin sadece bir kısmını gördüğümüz için, ayetler hakkında yanlış bir hüküm verilmemesi gerekir. Tamamını ele aldığımız ayetlerin meallerinin sonuna bir yıldız (*) işareti konmuştur.
تَهَجَّدَ : Fiil-V
| 17:79 | وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ |
| Diyanet Meali: | Gecenin bir kısmında da uyanarak sana mahsus fazla bir ibadet olmak üzere teheccüd namazı kıl … |