KÖK HARFLER: غ ب ن

ANLAM: 

غَبَنَ : Birisini kandırmak, aldatmak, satışta onu kayba uğratmak, satışta ve alışta onu alt etmek.

AÇIKLAMA:

غَبَنٌ : Kişinin, aralarındaki bir alışverişte bir tür gizlemeyle arkadaşının hakkında eksiltme yapması, onu aldatması. Eğer bu bir malda olursa, fiil olarak غَبَنَ فُلاَنٌ denir. Eğer bir düşüncede, fikirde olursa, o zaman غَبِنَ فُلاَنٌ denir.

“Şöyle bir şeyden gaflet edip onu bir غَبَنٌ olarak gördüm, saydım” anlamında غَبِنْتُ كَذَا denir. Bu fiilin mastarı غَبَنٌ şeklinde gelir.  

يَوْمُ التَّغَابُنِ : Kıyamet günü. Böyle adlandırılmasının nedeni Yüce Allah’ın şu sözlerinde işaret edilen, alışverişteki ğaben’in (غَبَنٌ) kıyamet gününde ortaya çıkacak olmasıdır: وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ : İnsanlardan öylesi vardır ki; kendisini Allah’ın rızasına satar (2/207); إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ : Allah, mü’minlerden, canlarını ve mallarını, kendilerine cennet vermek üzere satın almıştır (9/111); إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا : Allah’a verdikleri sözü ve yeminlerini az bir paraya satanlar (3/77). Çünkü onlar, bu sayede, alışverişte terk ettiklerinin ve yapmış olduklarının hepsiyle ilgili kendi haklarında bir eksiltme yapıldığını, aldatıldıklarını bilirler, öğrenirler. Birine bu Tegabun günü (يَوْمُ التَّغَابُنِ) hakkında sorulunca, şöyle demiştir: “Bu günde insanlara, nesneler dünyadaki miktarlarının, boyutlarının ya da oranlarının zıddı bir şekilde görünür.” 

Müfessirlerden biri demiştir: غَبْنٌ kelimesi temelde “bir şeyi gizlemek” demektir.  Fethalı olarak غَبَنٌ kelimesi ise “bir şeyin gizlendiği yer” anlamına gelir.

“İki uyluğun kök kısımları ve dirsekleri gibi, ikiye katlı olan her organ”, gizlenmesinden/örtülmesinden ya da kendini gizlemesinden, örtmesinden dolayı مَغَابِنٌ diye adlandırılmıştır. Kadın için de إِنَّهَا طَيِّبَةُ الْمَغَابِنِ (Megabin’i hoş kadın) denir. (Müfredât)

DİĞER BAZI TÜREVLER:

غَبَنَ (geniş zaman يَغْبُنُ mastar isim غَبْنٌ):

غَبَنَهُ : Onu kandırdı, aldattı, satışta onu kayba uğrattı, satışta ve alışta onu alt etti.

غَبَنَ رَاْيَهُ : Fikrinde veya muhakemesinde yetersizdi ya da o hale geldi.

غَبَنَ الشَّىْءَ ya da فِى الشَّىْءِ : O şeye aldırmıyor veya dikkat etmiyordu.

تَغَابُنٌ : Karşılıklı kayıp ve kazanç; birbirini alt etme.

تَغَابَنَ الْقَوْمُ : İnsanlar, satışta ve alışta birbirini aldattı ya da alt etti.

يَوْمُ التَّغَابُنِ : Aldanış günü (veya Karşılıklı kayıp ve kazanç günü) (64:9); hakikatin yalanı alt edeceği gün; kaybın tecelli edeceği gün; eylemlerini birbirleriyle karşılaştırırken insanların amellerindeki yetersizlik veya kusuru bileceği gün.