ب ص ر

KÖK HARFLER:  ب ص ر

ANLAM: 

بَصُرَ : Görmek, görür olmak.

AÇIKLAMA:

xx

DİĞER BAZI TÜREVLER:

xx

KUR’ÂN’DA GEÇEN TÜREVLERİ: 

Aşağıdaki tabloda Kur’ân’da geçen ve bu kökten gelen kelime türevleri, bunların gramatik adlandırılışları, Kur’ân’da kaç kere geçmiş olduğu belirtilmiş ve örnek bir ayet için, sûre/âyet numarası verilmiştir.


Tür Adet Anlam Örnek Âyet Açıklama
بَصُرَ fiil-I 3 Gördü 20/96
بَصَّرَ fiil-II 1 Açıkça gösterdi 70/11
أَبْصَرَ fiil-IV 29 Gördü, bildi 32/12
بَصِيرٌ isim 51 Gören, açıkça bilen 67/19
بَصِيرَةٌ isim 7 Basiret,kalp gözü, beyan, açık huccet, ibret, şahit 75/14 Çoğulu: بَصَائِرُ
تَبْصِرَةٌ isim 1 Açıkça göstermek 50/8
مُبْصِرٌ isim 7 Gören, (Göz görecek şekilde) ışık veren, açık delil 27/13 Müennes: مُبْصِرَةٌ 
مُسْتَبْصِرٌ isim 1 Hak ve batılı birbirinden temyiz edebilen akıl sahibi kişi 29/38
بَصَرٌ isim 48 Göz, görme duyusu 67/23 Çoğulu: أَبْصَارٌ

Toplam: 148


BENZERLİKLER VE FARKLILIKLAR: 

Kök Harflerinin Yer Değişimi

Mahreci Benzeyen Kökler

Benzer Manada Kelimeler

Zıt Manada Kelimeler

  • بَصُرَ
  • بَصَّرَ
    • جَهَّلَ > bak: ج ه ل
    • غَرَّرَ > bak: غ ر ر
    • أَغْبَى
    • طَيَّشَ
    • أَحْمَقَ
  • بَصَرٌ
    • جَهْلٌ > bak: ج ه ل
    • غَرَارَةٌ > bak: غ ر ر
    • غَبَاءٌ
    • حَمَاقَةٌ
    • حُمْقٌ
  • بَصِيرٌ
    • جَاهِلٌ > bak: ج ه ل
    • غَبِيٌّ
    • أَحْمَقُ

TÜRKÇEYE GEÇEN KELİMELER: 

Aşağıdaki tabloda bu kökten Türkçeye geçmiş olan kelimeler, bunların Arapça yazılışları, Türkçe anlamları verilmiştir. Bu kelimelerin bazılarına günümüz Türkçesinde pek rastlanmaz. Daha çok Osmanlıca metinlerde görülmektedir.

Basar بَصَر Görme. Çoğul: Ebsâr
Basîr بَصِير  Görüp anlayan. Zeki. Basiret sahibi ve anlayışlı olan. Hakikatları anlayan. Kalb gözü ile gören.
Basîret بَصِيرَة 1: Doğru görüş, uzağı görüş, seziş, uyanıklık, anlayış, kavrayış, dikkat, sağgörü. 2: Hakikatı kalbiyle hissedip anlama. Çoğul: Basâir
Tebsîr تَبْصِير İnsanın gözünü açacak şekilde tarif ve izah etmek ve kalbine basiret vermek.
Mubassır مُبَصِّر Gözetici, bekleyici, bakıcı.
Mubâsara مُبَاصَرَة Görme yarışına çıkma. İki kişinin, “hangimiz evvel görüyor” diye bir yere bakması.
İbsâr إِبْصَار Dikkatle bakmak, tetkik etmek.
Tebassur تَبَصُّر Göz açıklığı, dikkat-i nazar. İleri görüş.
İbtisâr اِبْتِصَار Kalb gözüyle görme. Basiret.
İstibsâr اِسْتِبْصَار Basiretli olmak. Düşünceli, hesaplı ve dikkatli iş yapmak ve hareket etmek.
Basra بَصْرَة 1: Sıkıştırılmış toprak. 2: Yumuşak küfki taşı. (Bu sebepten Basra şehri, “Basra” diye isimlendirilmiştir.)

ÂYETLER:

DİKKAT! İncelediğimiz kökten gelen kelimeleri, Kur’an-ı Kerim’deki yerlerinde, yakın çevresindeki kelimelerle ilişkilerini gösterecek şekilde listeliyoruz. Uzun ayetlerin sadece bir bölümünü ele aldık. Bazı ayetlerin sadece bir kısmını gördüğümüz için, ayetler hakkında yanlış bir hüküm verilmemesi gerekir. Tamamını ele aldığımız ayetlerin meallerinin sonuna bir yıldız (*) işareti konmuştur.

بَصُرَ : Fiil-I.

20:96قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ
Diyanet Meali:Sâmirî, şöyle dedi: “Ben onların görmediği şeyi gördüm.”
20:96قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ
Diyanet Meali:Sâmirî, şöyle dedi: “Ben onların görmediği şeyi gördüm.”
28:11وَقَالَتْ لِأُخْتِهِ قُصِّيهِ فَبَصُرَتْ بِهِ عَنْ جُنُبٍ
Diyanet Meali:Annesi, Mûsâ’nın kız kardeşine, “Onu takip et” dedi. O da Mûsâ’yı, uzaktan gözledi.

بَصَّرَ : Fiil-II. Meçhul Muzarisi: يُبَصَّرُ

70:11يُبَصَّرُونَهُمْ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ
Diyanet Meali:Birbirlerine gösterilirler. Günahkâr kimse ister ki, o günün azabından kurtulmak için (oğullarını, karısını…) fidye olarak versin…

أَبْصَرَ : Fiil-IV.

2:17ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:(Ateş tam çevresini aydınlattığı sırada) Allah ışıklarını yok ediverir de onları göremez bir şekilde karanlıklar içinde bırakıverir.
6:104فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا
Diyanet Meali:Artık kim gözünü açar hakkı idrak ederse kendi yararına, kim de (hakkın karşısında) körlük ederse kendi zararınadır.
7:179لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا
Diyanet Meali:Kalpleri olup da bunlarla anlamayan, gözleri olup da bunlarla görmeyen…
7:195أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا
Diyanet Meali:Yahut tutacak elleri mi var? Veya görecek gözleri mi var?
7:198وَتَرَاهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Sen onların sana baktıklarını görürsün, hâlbuki onlar görmezler.
10:43أَفَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَلَوْ كَانُوا لَا يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Fakat körlere, hele gerçeği görmüyorlarsa, sen mi doğru yolu göstereceksin?
11:20مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Çünkü onlar (gerçekleri) işitmeğe tahammül edemiyorlar, hem de görmüyorlardı.
18:26أَبْصِرْ بِهِ وَأَسْمِعْ مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ
Diyanet Meali:“O, ne güzel görür; O, ne güzel işitir! Onların, O’ndan başka hiçbir dostu da yoktur.”
19:38أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنَا
Diyanet Meali:Bize gelecekleri gün (gerçekleri) ne iyi işitip ne iyi görecekler!
19:42لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ وَلَا يُغْنِي عَنْكَ شَيْئًا
Diyanet Meali:“Babacığım! İşitmeyen, görmeyen ve sana bir faydası olmayan şeylere niçin tapıyorsun?”
21:3هَلْ هَٰذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:“Bu da ancak sizin gibi bir insan. Şimdi siz göz göre göre sihre mi kapılacaksınız?”
27:54وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Lût’u da (Peygamber olarak gönderdik.) Hani o, kavmine şöyle demişti: “Göz göre göre, o çirkin işi mi yapıyorsunuz?”  *
28:72مَنْ إِلَٰهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَفَلَا تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:“Ne dersiniz? Allah, üzerinize gündüzü kıyamete kadar sürekli kılsaydı, Allah’tan başka hangi ilâh size içinde dinleneceğiniz bir gece getirebilir? Hâlâ görmeyecek misiniz?”
32:12رَبَّنَا أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَارْجِعْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا إِنَّا مُوقِنُونَ
Diyanet Meali:“Rabbimiz! (Gerçeği) gördük ve işittik. Artık şimdi bizi (dünyaya) döndür ki, salih amel işleyelim. Biz artık kesin olarak inanmaktayız.”
32:27فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ أَفَلَا يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:(Görmediler mi ki, biz yağmuru kupkuru yere gönderip) onunla hayvanlarının ve kendilerinin yiyeceği ekinler çıkarırız. Hâlâ görmeyecekler mi?
36:9فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:(Biz, onların önlerine bir set, arkalarına da bir set çekip) gözlerini perdeledik. Artık görmezler.
36:66وَلَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَىٰ أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ فَأَنَّىٰ يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Eğer dileseydik, onların gözlerini büsbütün kör ederdik de (bu hâlde) yola koyulmak için didişirlerdi. Fakat nasıl görecekler ki?!  *
37:175وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Gözetle onları, yakında onlar da görecekler.  *
37:175وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Gözetle onları, yakında onlar da görecekler.  *
37:179وَأَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:(Bekle ve) gör. Onlar da yakında görecekler. *
37:179وَأَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:(Bekle ve) gör. Onlar da yakında görecekler. *
43:51وَهَٰذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَفَلَا تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:“Şu nehirler de benim altımdan akıyor (değil mi?) Hâlâ görmüyor musunuz?”
51:21وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:(Kesin olarak inananlar için yeryüzünde) ve kendi nefislerinizde (birçok alametler vardır). Hâlâ görmüyor musunuz? *
52:15أَفَسِحْرٌ هَٰذَا أَمْ أَنْتُمْ لَا تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:“Bu Kur’an mı bir büyü imiş, yoksa siz mi (gerçeği) göremiyormuşsunuz?”  *
56:85وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلَٰكِنْ لَا تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Biz ise ona sizden daha yakınız. Fakat siz göremezsiniz.  *
68:5فَسَتُبْصِرُ وَيُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Sen de göreceksin, onlar da görecek. *
68:5فَسَتُبْصِرُ وَيُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Sen de göreceksin, onlar da görecek. *
69:38فَلَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Görebildiklerinize (ve göremediklerinize) yemin ederim ki…*
69:39وَمَا لَا تُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:Ve göremediklerinize…*

بَصِيرٌ : İsim.

2:96وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ
Diyanet Meali:Allah, onların bütün işlediklerini görür.
2:110إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Şüphesiz Allah bütün yaptıklarınızı görür.
2:233وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Allah’a karşı gelmekten sakının ve bilin ki, Allah, yapmakta olduklarınızı hakkıyla görendir.
2:237وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Aranızda iyilik yapmayı da unutmayın. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.
2:265فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Bol yağmur almasa bile ona çiseleme yeter. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.
3:15وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
Diyanet Meali:“Tertemiz eşler ve Allah’ın rızası vardır.” Allah, kullarını hakkıyla görendir.
3:20وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
Diyanet Meali:Yok, eğer yüz çevirirlerse sana düşen şey ancak tebliğ etmektir. Allah, kullarını hakkıyla görendir.
3:156وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Allah, yaşatır ve öldürür. Allah, yaptıklarınızı görmektedir.
3:163هُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ
Diyanet Meali:Onlar (insanlar) Allah’ın katında derece derecedirler. Allah, onların yaptıklarını görmektedir. *
5:71ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ
Diyanet Meali:Sonra yine onlardan çoğu kör ve sağır kesildiler. Allah, onların yaptıklarını hakkıyla görendir.
6:50قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ
Diyanet Meali:De ki: “Görmeyenle gören bir olur mu? Siz hiç düşünmez misiniz?”
8:39فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Eğer (küfürden) vazgeçerlerse, şüphesiz ki Allah onların yaptıklarını hakkıyla görendir.
8:72إِلَّا عَلَىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:(Eğer din konusunda sizden yardım isterlerse), sizinle aralarında sözleşme bulunan bir kavme karşı olmadıkça, (yardım etmek üzerinize borçtur). Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.
11:24مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَىٰ وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ
Diyanet Meali:Bu iki zümrenin durumu, kör ve sağır ile gören ve işiten kimseler gibidir.
11:112وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Hak ve adalet ölçülerini aşmayın. Şüphesiz O, yaptıklarınızı hakkıyla görür.
12:93اذْهَبُوا بِقَمِيصِي هَٰذَا فَأَلْقُوهُ عَلَىٰ وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيرًا
Diyanet Meali:“Bu gömleğimi götürün de babamın yüzüne koyun ki, gözleri açılsın..”
12:96فَلَمَّا أَنْ جَاءَ الْبَشِيرُ أَلْقَاهُ عَلَىٰ وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيرًا
Diyanet Meali:Müjdeci gelip gömleği Yakub’un yüzüne koyunca gözleri açılıverdi.
13:16قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ
Diyanet Meali:De ki: “Kör ile gören bir olur mu?”
20:35إِنَّكَ كُنْتَ بِنَا بَصِيرًا
Diyanet Meali:“Çünkü sen bizi hakkıyla görmektesin.” *
20:125قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَىٰ وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا
Diyanet Meali:O da şöyle der: “Rabbim! Dünyada gören bir kimse olduğum hâlde, niçin beni kör olarak haşrettin?” *
33:9وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا
Diyanet Meali:Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görmektedir.
34:11وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:“Salih amel işleyin. Çünkü ben sizin yaptıklarınızı görürüm.”
35:19وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ
Diyanet Meali:Kör ile gören bir olmaz. *
40:58وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
Diyanet Meali:Kör ile gören, iman edip salih ameller işleyenler ile kötülük yapan bir değildir.
41:40اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Dilediğinizi yapın. Şüphesiz O, yaptıklarınızı hakkıyla görmektedir.
48:24وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا
Diyanet Meali:Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görmektedir.
57:4وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Nerede olsanız, O sizinle beraberdir. Allah, bütün yaptıklarınızı hakkıyla görendir.
60:3يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَفْصِلُ بَيْنَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Kıyamet günü Allah aranızı ayıracaktır. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.
64:2فَمِنْكُمْ كَافِرٌ وَمِنْكُمْ مُؤْمِنٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Böyle iken kiminiz kâfir, kiminiz mü’mindir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.
67:19مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمَٰنُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Onları (havada) ancak Rahmân tutuyor. Şüphesiz O, her şeyi hakkıyla görendir.
84:15بَلَىٰ إِنَّ رَبَّهُ كَانَ بِهِ بَصِيرًا
Diyanet Meali:Hayır! Sandığı gibi değil! Şüphesiz Rabbi onu görüyordu. *
4:58إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا
Diyanet Meali:Doğrusu Allah, bununla size ne güzel öğüt veriyor! Şüphesiz ki Allah, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.
4:134فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا بَصِيرًا
Diyanet Meali:(Kim dünya sevabı, nimeti istiyorsa bilsin ki), dünya sevabı da, ahiret sevabı da Allah katındadır. Allah, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.
17:1لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
Diyanet Meali:Kendisine âyetlerimizden bir kısmını gösterelim diye (kulunu, Muhammed’i bir gece Mescid-i Haram’dan çevresini bereketlendirdiğimiz Mescid-i Aksa’ya götüren Allah’ın şanı yücedir). Hiç şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.
17:17وَكَفَىٰ بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا
Diyanet Meali:Kullarının günahlarını hakkıyla bilici ve görücü olarak Rabbin yeter.
17:30إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا
Diyanet Meali:Çünkü O, gerçekten kullarından haberdardır ve onları görmektedir.
17:96قُلْ كَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا
Diyanet Meali:De ki: “Sizinle benim aramda şahit olarak Allah yeter. Çünkü O, kullarından hakkıyla haberdardır, onları hakkıyla görendir.” *
22:61وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Gündüzü de gecenin içine sokar. Şüphesiz ki Allah hakkıyla işiten, hakkıyla görendir.
22:75اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا وَمِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Allah, meleklerden de resûller seçer, insanlardan da. Şüphesiz Allah, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir. *
25:20وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا
Diyanet Meali:(Ey insanlar!) Sizi birbiriniz için imtihan aracı kıldık. (Bakalım) sabredecek misiniz? Rabbin, hakkıyla görendir.
31:28مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:(Ey insanlar!) Sizin yaratılmanız ve öldükten sonra tekrar diriltilmeniz, ancak bir tek insanı yaratmak ve diriltmek gibidir. Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir. *
35:31إِنَّ اللَّهَ بِعِبَادِهِ لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Şüphesiz Allah (kullarından) hakkıyla haberdardır. Onları hakkıyla görür.
35:45فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا
Diyanet Meali:Nihayet süreleri gelince, (gerekeni yapar). Çünkü Allah, kullarını hakkıyla görmektedir.
40:20إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
Diyanet Meali:Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.
40:44وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
Diyanet Meali:“Ben işimi Allah’a havale ediyorum. Şüphesiz Allah, kullarını hakkıyla görendir.”
40:56فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
Diyanet Meali:Sen Allah’a sığın. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.
42:11لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
Diyanet Meali:O’nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.
42:27وَلَٰكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Fakat O, rızkı dilediği ölçüde indirir. Şüphesiz O, kullarından hakkıyla haberdardır ve onları hakkıyla görendir.
49:18إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
Diyanet Meali:Şüphesiz Allah, göklerin ve yerin gaybını bilir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir. *
58:1وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
Diyanet Meali:Allah, sizin sürdürdüğünüz konuşmayı (zaten) işitmekteydi. Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.
76:2إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا
Diyanet Meali:Şüphesiz biz insanı, karışım hâlindeki az bir sudan (meniden) yarattık ve onu imtihan edeceğiz. Bu sebeple onu işitir ve görür kıldık. *

بَصِيرَةٌ : İsim. Çoğulu: بَصَائِرُ

6:104قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ
Diyanet Meali:Rabbinizden size gerçekleri gösteren deliller geldi. Artık kim gözünü açar hakkı idrak ederse kendi yararınadır..
7:203هَٰذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
Diyanet Meali:Bu (Kur’an âyetleri), Rabbinizden gelen basiretlerdir (Gönül gözlerini aydınlatan nurlardır). İman edecek bir topluluk için bir hidayet kaynağı ve bir rahmettir.”
12:108قُلْ هَٰذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي
Diyanet Meali:De ki: “İşte bu benim yolumdur. Ben ve bana uyanlar bilerek Allah’a çağırırız.”
17:102مَا أَنْزَلَ هَٰؤُلَاءِ إِلَّا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ بَصَائِرَ
Diyanet Meali:“İyi biliyorsun ki, bunları ancak, göklerin ve yerin Rabbi apaçık deliller olarak indirmiştir.”
28:43بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
Diyanet Meali:(Andolsun, ilk nesilleri yok ettikten sonra Mûsâ’ya) -düşünüp ibret alsınlar diye- insanların kalp gözünü açan deliller ve bir hidayet rehberi, bir rahmet olarak (Kitab’ı, Tevrat’ı verdik).
45:20هَٰذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ
Diyanet Meali:Bu Kur’an, insanlar için kalp gözleri (konumundaki bir nur), kesin olarak inanan bir toplum için de bir hidayet ve bir rahmettir. *
75:14بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ
Diyanet Meali:O gün insan kendi aleyhine şahittir. *

تَبْصِرَةٌ : İsim.

50:8تَبْصِرَةً وَذِكْرَىٰ لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ
Diyanet Meali:Bütün bunlar, içtenlikle Allah’a yönelen her kulun gönül gözünü açmak ve ona öğüt ve ibret vermek içindir. *

مُبْصِرٌ : İsim. İsm-i Fâil. İf’âl Bâbı (IV. Bâb). 

7:201إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ
Diyanet Meali:(Şüphe yok ki Allah’a karşı gelmekten sakınanlar), kendilerine şeytandan bir vesvese dokunduğu zaman iyice düşünürler (derhal Allah’ı hatırlarlar da) sonra hemen gözlerini açarlar.
10:67هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا
Diyanet Meali:O, içinde dinlenesiniz diye geceyi sizin için (karanlık); gündüzü ise aydınlık kılandır.
27:86أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا
Diyanet Meali:Onlar görmüyorlar mı ki, biz geceyi içinde rahat etsinler diye, gündüzü de (her şeyi) gösterici (aydınlık) olarak yarattık.
40:61اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا
Diyanet Meali:Allah, içinde rahat edesiniz diye geceyi ve (her şeyi) gösterici (aydınlık) olarak da gündüzü yaratandır.

مُبْصِرَةٌ : İsim. İsm-i Fâil. İf’âl Bâbı (IV. Bâb). Müennes. Müzekkeri: مُبْصِرٌ

17:12فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً
Diyanet Meali:Gece alametini giderip gündüz alametini aydınlatıcı kıldık.
17:59وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا
Diyanet Meali:(Nitekim) Semûd kavmine o dişi deveyi açık bir mucize olarak verdik de onlar bu yüzden zalim oldular.
27:13فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ آيَاتُنَا مُبْصِرَةً قَالُوا هَٰذَا سِحْرٌ مُبِينٌ
Diyanet Meali:Nitekim âyetlerimiz kendilerine gerçeği gösterecek biçimde gelince, “Bu apaçık bir sihirdir” dediler. *

مُسْتَبْصِرِينَ : İsim. İsm-i Fâil. İstif’âl Bâbı (X. Bâb). Kurallı Erkek Çoğul. Nasb / Cerr Hali. Tekili: مُسْتَبْصِرٌ

29:38فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَكَانُوا مُسْتَبْصِرِينَ
Diyanet Meali:(Şeytan, onlara işlerini süslemiş) ve onları doğru yoldan alıkoymuştur. Hâlbuki onlar gözü açık kimselerdi.

بَصَرٌ : İsim. Çoğulu: أَبْصَارٌ

2:7وَعَلَىٰ أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
Diyanet Meali:Gözleri üzerinde de bir perde vardır. Onlar için büyük bir azap vardır.
2:20يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ
Diyanet Meali:Şimşek neredeyse gözlerini alıverecek. Önlerini her aydınlatışında ışığında yürürler.
2:20وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ
Diyanet Meali:Allah dileseydi, elbette onların işitme ve görme duyularını giderirdi. 
3:13إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ
Diyanet Meali:Basireti olanlar için bunda elbette ibret vardır.
6:46قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ
Diyanet Meali:De ki: “Ne dersiniz, eğer Allah sizin kulağınızı ve gözlerinizi alırsa…”
6:103لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ
Diyanet Meali:Gözler O’nu idrak edemez ama …
6:103وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ
Diyanet Meali:O, gözleri idrak eder. O, en gizli şeyleri bilendir, (her şeyden) hakkıyla haberdar olandır.
6:110وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ
Diyanet Meali:Biz onların kalplerini ve gözlerini ters döndürürüz de ilkin ona iman etmedikleri gibi (mucize geldikten sonra da inanmazlar).
7:47وَإِذَا صُرِفَتْ أَبْصَارُهُمْ تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ قَالُوا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
Diyanet Meali:Gözleri cehennemlikler tarafına çevrildiği zaman, “Ey Rabbimiz! Bizi zalim toplumla beraber kılma” derler. *
10:31أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَمَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ
Diyanet Meali:“Ya da işitme ve görme yetisi üzerinde kim mutlak hâkimdir? Ölüden diriyi kim çıkarıyor?”
14:42إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصَارُ
Diyanet Meali:Allah, onları ancak gözlerin dehşetle bakakalacağı bir güne erteliyor.
15:15لَقَالُوا إِنَّمَا سُكِّرَتْ أَبْصَارُنَا بَلْ نَحْنُ قَوْمٌ مَسْحُورُونَ
Diyanet Meali:Yine “Gözlerimiz döndürüldü, biz herhâlde büyülenmiş bir toplumuz” derlerdi. *
16:77وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ
Diyanet Meali:Kıyamet’in kopması, bir göz kırpması gibi veya daha az bir zamandır.
16:78وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
Diyanet Meali:Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi.
16:108أُولَٰئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ
Diyanet Meali:İşte onlar, Allah’ın; kalplerini, kulaklarını ve gözlerini mühürlediği kimselerdir.
17:36إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا
Diyanet Meali:(Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme). Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur.
21:97فَإِذَا هِيَ شَاخِصَةٌ أَبْصَارُ الَّذِينَ كَفَرُوا
Diyanet Meali:Bir de bakarsın inkâr edenlerin gözleri açılıp donakalmıştır.
22:46فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَٰكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
Diyanet Meali:Çünkü gerçekte gözler değil, göğüslerdeki kalpler (kalp gözleri) kör olur.
23:78وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ
Diyanet Meali:Hâlbuki O, sizin için kulakları, gözleri ve gönülleri yaratandır.
24:30قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ
Diyanet Meali:Mü’min erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar, ırzlarını korusunlar.
24:31وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ
Diyanet Meali:Mü’min kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar…
24:37يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ
Diyanet Meali:Onlar, kalplerin ve gözlerin dikilip kalacağı bir günden korkarlar.
24:43يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ
Diyanet Meali:Bu bulutların şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri alacak.
24:44يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ
Diyanet Meali:Allah, geceyi ve gündüzü döndürüp duruyor. Şüphesiz bunda basiret sahibi olanlar için bir ibret vardır. *
32:9وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ
Diyanet Meali:Sizin için işitme, görme ve idrak duygularını yarattı. Ne kadar az şükrediyorsunuz!
33:10وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ
Diyanet Meali:Hani gözler kaymış ve yürekler ağızlara gelmişti.
38:45أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ
Diyanet Meali:(Ey Muhammed!) Güçlü ve basiretli (kullarımız İbrahim’i, İshak’ı ve Yakub’u da an).
38:63أَتَّخَذْنَاهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصَارُ
Diyanet Meali:“(Cehennemlik değillerdi de) biz onları alaya mı almış olduk, yoksa (buradalar da) gözlerimizden mi kaçtılar?” *
41:20حَتَّىٰ إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ
Diyanet Meali:Nihayet cehenneme vardıklarında, kulakları, gözleri … kendileri aleyhine şahitlik ederler.
41:22وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ
Diyanet Meali:“Siz (günahları işlerken) kulaklarınızın, gözlerinizin … aleyhinize şâhitlik etmesinden sakınmıyordunuz.”
45:23وَجَعَلَ عَلَىٰ بَصَرِهِ غِشَاوَةً فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ
Diyanet Meali:Allah’ın, gözüne de perde çektiği kimseyi gördün mü? Şimdi onu Allah’tan başka kim doğru yola eriştirebilir?
46:26وَجَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعًا وَأَبْصَارًا وَأَفْئِدَةً
Diyanet Meali:Kendilerine kulaklar, gözler ve kalpler vermiştik.
46:26فَمَا أَغْنَىٰ عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَلَا أَبْصَارُهُمْ وَلَا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْءٍ
Diyanet Meali:Fakat kulakları, gözleri ve kalpleri kendilerine bir yarar sağlamadı.
47:23أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَىٰ أَبْصَارَهُمْ
Diyanet Meali:İşte bunlar, Allah’ın lânetleyip, kulaklarını sağır, gözlerini kör ettiği kimselerdir. *
50:22فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
Diyanet Meali:Şimdi gaflet perdeni açtık; artık bugün gözün keskindir” (denir.)
53:17مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ
Diyanet Meali:Göz (gördüğünden) şaşmadı ve (onu) aşmadı. *
54:7خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ
Diyanet Meali:Gözleri düşmüş bir hâlde dağılmış çekirgeler gibi kabirlerden çıkarlar. *
54:50وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ
Diyanet Meali:Emrimiz ancak bir tek emirdir. Göz kırpması gibidir. (Anında gerçekleşir.) *
59:2فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ
Diyanet Meali:Ey basiret sahipleri, ibret alın.
67:3فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِنْ فُطُورٍ
Diyanet Meali:Bir kere daha bak! Hiçbir çatlak (ve düzensizlik) görüyor musun?
67:4ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ
Diyanet Meali:Sonra tekrar tekrar bak…
67:4يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَهُوَ حَسِيرٌ
Diyanet Meali:Bakışların (aradığı çatlak ve düzensizliği bulamayıp) âciz ve bitkin hâlde sana dönecektir.
67:23وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ
Diyanet Meali:“O, sizi yaratan ve size kulaklar, gözler ve kalpler verendir. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!”
68:43خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ
Diyanet Meali:Gözleri dönmüş olarak yüzlerini zillet bürür.
68:51وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ
Diyanet Meali:Şüphesiz inkâr edenler … neredeyse seni gözleriyle devirecekler.
70:44خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ
Diyanet Meali:Gözleri inmiş, kendilerini zillet kaplamış bir hâlde…
75:7فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ
Diyanet Meali:Gözler kamaştığı zaman…*
79:9أَبْصَارُهَا خَاشِعَةٌ
Diyanet Meali:Onların gözleri (korku ile) inecektir. *